Urinezuur en jicht: welke bloedwaarde inzicht geeft

Wie weleens een jichtaanval heeft gehad, vergeet het niet snel: een plotseling rode, gezwollen en pijnlijke gewricht, vaak de grote teen. Jicht hangt samen met een te hoog urinezuur in je bloed, en dat is precies de waarde die er inzicht in geeft. Toch krijgt lang niet iedereen met een hoog urinezuur ook echt jicht (Dalbeth 2021).

Dit artikel is een verdieping bij het overzicht over je nierfunctie. Hier lees je specifiek over urinezuur en jicht.

Wat is urinezuur?

Urinezuur is een afbraakproduct van purines. Purines zitten in je eigen lichaamscellen en in bepaalde voeding, zoals orgaanvlees, sommige vissoorten en alcohol. Je lichaam breekt purines af tot urinezuur, dat vervolgens grotendeels via je nieren wordt uitgeplast.

Zolang de aanmaak en de uitscheiding in balans zijn, blijft je urinezuur stabiel. Maak je te veel aan of scheiden je nieren te weinig uit, dan loopt de waarde op. Daar komt de link met je nieren om de hoek kijken, want die regelen een groot deel van de uitscheiding.

Hoe hangt urinezuur samen met jicht?

Bij een langdurig hoog urinezuur kunnen zich kleine kristallen vormen in een gewricht. Die kristallen kunnen een felle ontstekingsreactie uitlokken, en dat voel je als een jichtaanval. De klassieke plek is de grote teen, maar ook enkels, knieën en andere gewrichten kunnen aan de beurt zijn.

Belangrijk om te weten: een hoog urinezuur is een risicofactor, geen garantie. Veel mensen lopen jarenlang rond met een verhoogde waarde zonder ooit een aanval te krijgen. Omgekeerd kan urinezuur tijdens een aanval juist normaal lijken. Daarom zegt één meting niet alles.

Denk aan iemand die na een uitgebreid diner met veel vlees en wijn 's nachts wakker wordt met een bonzende, gloeiende teen. Zo'n aanval komt vaak plotseling, en de klachten zijn zo typisch dat ze op zichzelf al veel vertellen. Thuisarts.nl beschrijft jicht als een aandoening waarbij deze aanvallen kunnen terugkeren.

Welke waarden zijn relevant?

Bij een verdenking op jicht is urinezuur de waarde die inzicht geeft, vaak samen met een paar aanvullende waarden. Deze tabel zet ze op een rij.

Omdat je nieren de uitscheiding mee bepalen, is het logisch om urinezuur naast je nierwaarden te bekijken. Meer over die waarden lees je bij kreatinine te hoog en eGFR uitgelegd.

Wat beïnvloedt je urinezuur?

Je urinezuur wordt door meerdere dingen beïnvloed. Voeding met veel purines speelt een rol, net als alcohol, vooral bier. Ook overgewicht, bepaalde medicijnen en een verminderde nierfunctie kunnen de waarde opdrijven (Dalbeth 2021).

Dat betekent niet dat voeding het hele verhaal is. Aanleg speelt een grote rol, en sommige mensen hebben van nature een hoger urinezuur dan anderen. Precies daarom is de waarde nuttig: je ziet iets wat je aan de buitenkant niet merkt. Wil je je waarde naast andere uitslagen leggen, kijk dan bij urinezuur.

Wat kun je doen?

Wil je je urinezuur laten meten, dan kun je dat bij Vitalcheck meenemen in een bloedonderzoek. Blijkt je waarde verhoogd, bespreek die dan met je huisarts, die hem combineert met je klachten en je nierwaarden. Een verhoogde waarde zonder klachten vraagt niet automatisch om actie.

Heb je een aanval gehad, dan is het slim om de meting op een rustig moment te herhalen, want tijdens een aanval kan urinezuur misleidend normaal zijn. Verander niets aan medicatie zonder overleg met je huisarts. Wil je ook je nierfunctie in beeld, dan kun je bij Vitalcheck je nierfunctie laten testen.

Veelgestelde vragen over urinezuur en jicht

Heb ik jicht als mijn urinezuur hoog is?

Niet automatisch. Een hoog urinezuur is een risicofactor, maar veel mensen met een verhoogde waarde krijgen nooit een aanval. Jicht wordt vastgesteld op basis van klachten en onderzoek, niet op de waarde alleen.

Kan mijn urinezuur normaal zijn tijdens een jichtaanval?

Ja, dat komt voor. Tijdens een acute aanval kan urinezuur juist lager of normaal lijken. Daarom wordt de waarde vaak op een rustig moment na de aanval gemeten voor een betrouwbaarder beeld.

Speelt voeding echt een rol bij urinezuur?

Voeding met veel purines en alcohol kan de waarde beïnvloeden, maar aanleg weegt zwaar mee. Voeding is dus zelden het hele verhaal. Bespreek grote veranderingen met je huisarts.

Hangt urinezuur samen met mijn nieren?

Ja. Je nieren scheiden een groot deel van het urinezuur uit. Werken ze minder goed, dan kan urinezuur oplopen. Daarom is het logisch om urinezuur samen met je nierwaarden te bekijken.

Is een jichtaanval altijd in de grote teen?

De grote teen is de klassieke plek, maar zeker niet de enige. Ook enkels, knieën, wreef en soms de vingers kunnen aan de beurt zijn. De aanval voelt vaak plotseling en fel, en dat patroon vertelt op zichzelf al veel. Bespreek terugkerende aanvallen met je huisarts.

Bronnen

• Dalbeth N, et al. Gout. Lancet. 2021. PMID: 33798500.
• Webster AC, et al. Chronic Kidney Disease. Lancet. 2017. PMID: 27887750.
• Thuisarts.nl. Ik heb jicht. thuisarts.nl/jicht.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.