Anti-CCP waarde: wat deze reumamarker wel en niet zegt

Je anti-CCP waarde staat op de uitslag, en de vraag is wat dat getal waard is. Anti-CCP is de meest specifieke reumamarker die we nu hebben: ongeveer 95 procent specificiteit, tegenover ongeveer 85 procent voor reumafactor (PMID 17548411).

Het getal dat er zelden bij staat, is de sensitiviteit. Die ligt rond 67 procent. De test mist dus grofweg een derde van de mensen die wel degelijk reumatoïde artritis hebben.

Mijn punt: dat tweede getal hoort in de eerste alinea, niet in een voetnoot onderaan. Een negatieve anti-CCP haalt reuma namelijk niet van tafel.

Wat is anti-CCP?

Anti-CCP zijn antistoffen tegen cyclisch gecitrullineerde peptiden. Je afweersysteem richt zich daarbij op eigen eiwitten die chemisch licht zijn veranderd, een proces dat citrullinering heet. Bij reumatoïde artritis worden deze antistoffen relatief vaak gevonden. Ze worden in bloed gemeten en gerapporteerd in U/ml.

Citrullinering zelf is geen ziekte. Het gebeurt in ontstoken weefsel, in de longen van rokers en op andere plekken in het lichaam.

Bij sommige mensen gaat het afweersysteem die veranderde eiwitten als lichaamsvreemd zien. Er ontstaan dan antistoffen tegen. Waarom dat bij de een wel gebeurt en bij de ander niet, is nog niet volledig opgehelderd.

De test heet soms anti-CCP2 of ACPA. Dat gaat over dezelfde familie antistoffen, gemeten met een iets andere methode.

Je huisarts werkt met de NHG-standaarden en verwijst bij een vermoeden van ontstekingsreuma door naar een reumatoloog. Thuisarts, de patiëntensite die op diezelfde standaarden leunt, beschrijft dat traject in gewone taal. Bloedonderzoek is daarin een hulpmiddel, geen eindpunt.

Wat is een normale anti-CCP waarde?

Een normale anti-CCP waarde ligt onder de afkapwaarde van het laboratorium dat je bloed heeft geanalyseerd. Die grens verschilt per testmethode, dus een universeel getal bestaat niet. Kijk altijd naar de referentiewaarde die naast jouw eigen uitslag staat, meestal uitgedrukt in U/ml.

Dat klinkt slordig, maar het is het eerlijke antwoord. Een waarde van 20 U/ml kan bij het ene lab negatief heten en bij het andere zwak positief.

Reumatologen kijken bovendien naar de hoogte van de uitslag, niet alleen naar positief of negatief. In de classificatiecriteria van 2010 weegt een laag-positieve waarde lichter dan een hoog-positieve. Hoog-positief betekent daar: meer dan drie keer de bovengrens van normaal (PMID 20872595).

Een licht verhoogde uitslag is dus iets anders dan een sterk verhoogde. Allebei horen ze bij je huisarts, niet bij een conclusie die je zelf trekt.

Wat betekent een positieve anti-CCP waarde?

Een positieve anti-CCP waarde legt gewicht in de schaal, maar is geen diagnose. In de classificatie van 2010 is serologie één van vier domeinen, naast gewrichten, ontstekingswaarden en de duur van je klachten. Je hebt minstens 6 van de 10 punten nodig, dus bloed alleen classificeert reuma nooit (PMID 20872595).

Dat heeft een praktisch gevolg. Zonder gezwollen gewrichten kom je met een positieve anti-CCP simpelweg niet aan die zes punten.

Neem twee mensen met dezelfde anti-CCP van 60 U/ml. De een heeft al maanden gezwollen, stijve vingers die in de ochtend een uur nodig hebben om los te komen. De ander heeft nergens last van en liet bloed prikken uit nieuwsgierigheid.

Zelfde getal, totaal ander gesprek in de spreekkamer.

Bij de eerste persoon versterkt de uitslag een beeld dat er al lag. Bij de tweede staat er een risicosignaal, en verder niets. Wat het waard is, weegt de arts, samen met je klachten en je gewrichten.

Hoe die weging eruitziet, staat uitgebreider in reuma herkennen: symptomen, bloedwaarden en wanneer testen zinvol is.

Kan anti-CCP positief zijn zonder reuma?

Ja, dat kan. Een specificiteit van ongeveer 95 procent betekent dat ongeveer 5 van de 100 mensen zonder reumatoïde artritis toch een positieve uitslag krijgen (PMID 17548411). Een positieve anti-CCP zonder klachten is daarom een reden voor een gesprek met je huisarts, geen uitspraak over je toekomst.

Er is nog een tweede verklaring, en die is opvallender.

In een Nederlands onderzoek onder bloeddonoren waren reumafactor of anti-CCP bij een deel van de latere reumapatiënten al aantoonbaar voor de eerste klacht. De mediane voorsprong was 4,5 jaar, met een spreiding van 0,1 tot 13,8 jaar (PMID 14872479).

Dat is geen glazen bol. Het onderzoek keek terug bij mensen die later reuma kregen. Het zegt weinig over de vraag hoe vaak iemand met een positieve uitslag gewoon gezond blijft.

Zo lees ik dat cijfer dan ook: als aanwijzing dat het afweersysteem vroeg begint, niet als voorspelling voor één persoon. Heb je een positieve uitslag zonder klachten, dan hoef je niet te schrikken. Bespreek hem wel.

Antistoffen tegen gecitrullineerde eiwitten kunnen daarnaast soms bij andere aandoeningen voorkomen. Ook dat is een reden om nooit op één getal te varen.

Anti-CCP of reumafactor: wat zegt meer?

Ze vangen ongeveer evenveel reumapatiënten, maar ze falen anders. De sensitiviteit ligt dicht bij elkaar (67 tegenover 69 procent), terwijl anti-CCP duidelijk specifieker is: 95 tegenover 85 procent. Een positieve anti-CCP weegt daarom zwaarder dan een positieve reumafactor (PMID 17548411).

De cijfers komen uit een meta-analyse uit 2007 waarin beide tests naast elkaar zijn gelegd (PMID 17548411).

De combinatie zegt meer dan elk getal apart. Zijn ze allebei positief, dan wordt reuma waarschijnlijker dan bij één van de twee. Zijn ze allebei negatief, dan is reuma nog steeds niet uitgesloten, want seronegatieve reuma bestaat.

Dat laatste is precies waar consumentenpagina te makkelijk overheen stappen. Een schone serologie voelt als groen licht, en dat is het niet.

Wat een positieve of negatieve reumafactor op zichzelf betekent, lees je in reumafactor: wat een positieve of negatieve uitslag betekent. Denk je eerder aan een bredere auto-immuunziekte, dan is ANA bloedonderzoek de logische volgende stap.

Wat doe je met je anti-CCP uitslag?

Je neemt hem mee naar je huisarts, samen met je klachten. Zijn er gezwollen gewrichten, stijfheid in de ochtend die lang aanhoudt, of gewrichtsklachten die al weken doorlopen? Dan is dat het gesprek, en de uitslag is daar een onderdeel van.

Zonder klachten is de uitslag vooral informatie. Die vraagt om context, niet om paniek.

Wil je weten wat deze marker precies meet en hoe wij hem rapporteren, kijk dan op de pagina over anti-CCP. Wil je zelf een test samenstellen met de markers die bij jouw vraag passen, dan kan dat via je eigen bloedtest samenstellen.

Wat ik van deze marker vind: hij is nuttig omdat hij weinig vals alarm geeft, en hij is misleidend zodra je hem als eindoordeel leest. Een reumadiagnose stelt een huisarts of reumatoloog, met jouw gewrichten en jouw verhaal erbij. Een bloedwaarde voegt daar gewicht aan toe of neemt het juist weg.

Bronnen

1. Nishimura K, Sugiyama D, Kogata Y, et al. Meta-analysis: diagnostic accuracy of anti-cyclic citrullinated peptide antibody and rheumatoid factor for rheumatoid arthritis. Ann Intern Med. 2007;146(11):797-808. PMID 17548411.
2. Aletaha D, Neogi T, Silman AJ, et al. 2010 Rheumatoid arthritis classification criteria. Arthritis Rheum. 2010;62(9):2569-2581. PMID 20872595.
3. Nielen MM, van Schaardenburg D, Reesink HW, et al. Specific autoantibodies precede the symptoms of rheumatoid arthritis: a study of serial measurements in blood donors. Arthritis Rheum. 2004;50(2):380-386. PMID 14872479.
4. NHG en Thuisarts. Informatie voor huisartsen en patiënten over gewrichtsklachten, artritis en reuma. Beschikbaar via nhg.org en thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Vitalcheck bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Een bloedwaarde is geen diagnose: bespreek behandelbeslissingen altijd met je huisarts.