De PSA waarde is een van de meest gevraagde bloedwaarden bij mannen. PSA (prostaatspecifiek antigeen) is een eiwit dat door de prostaatklier wordt geproduceerd. Een verhoogd PSA kan verschillende oorzaken hebben, van een vergrote prostaat tot prostaatkanker. Maar wat is normaal en wanneer is er reden tot actie?
Wat is PSA?
PSA is een eiwit dat helpt bij het vloeibaar houden van het zaadvocht. Een kleine hoeveelheid lekt altijd in je bloedbaan. Bij prostaatproblemen kan deze hoeveelheid toenemen, waardoor je PSA waarde in het bloed stijgt.
Belangrijk: PSA is prostaatspecifiek, niet kankerspecifiek. Een verhoogd PSA betekent niet automatisch prostaatkanker.
Normaalwaarden PSA per leeftijd
PSA stijgt natuurlijk met de leeftijd doordat de prostaat groter wordt:
- 40-49 jaar - minder dan 2,5 ug/L
- 50-59 jaar - minder dan 3,5 ug/L
- 60-69 jaar - minder dan 4,5 ug/L
- 70-79 jaar - minder dan 6,5 ug/L
Sommige richtlijnen hanteren een universele bovengrens van 4,0 ug/L. Je arts beoordeelt je PSA waarde altijd in de context van je leeftijd en klachten.
Oorzaken van een verhoogde PSA waarde
- Goedaardige prostaatvergroting (BPH) - de meest voorkomende oorzaak, vooral bij mannen boven 50
- Prostatitis - ontsteking van de prostaat, kan PSA fors verhogen
- Prostaatkanker - kan een verhoogd PSA veroorzaken, maar is niet de enige oorzaak
- Recente ejaculatie - kan PSA tijdelijk licht verhogen (48 uur voor de test vermijden)
- Fietsen - langdurig fietsen kan PSA tijdelijk verhogen door druk op de prostaat
- Urineweginfectie - kan PSA beïnvloeden
Wanneer je PSA laten testen?
Er is geen eenduidig advies over standaard PSA-screening. Over het algemeen wordt aanbevolen:
- Bespreek PSA-testen met je huisarts vanaf 50 jaar
- Bij familiegeschiedenis van prostaatkanker: overweeg testen vanaf 40-45 jaar
- Bij plasklachten (frequenter, zwakkere straal, nachtelijk plassen): laat PSA bepalen
De beslissing om PSA te laten meten is persoonlijk. Een verhoogd PSA kan leiden tot vervolgonderzoek (rectal toucher, eventueel MRI of biopt) dat ook nadelen kan hebben. Bespreek de voor- en nadelen met je arts.
Veelgestelde vragen
Kan ik mijn PSA zelf laten testen?
Ja, je kunt een PSA-test bestellen zonder verwijzing van je huisarts. Houd rekening met de aanbevelingen: vermijd ejaculatie en intensief fietsen 48 uur voor de test.
Wat als mijn PSA licht verhoogd is?
Een licht verhoogd PSA is vaker het gevolg van goedaardige prostaatvergroting dan van kanker. Je arts kan adviseren om de meting na enkele weken te herhalen of aanvullend onderzoek doen.
Daalt PSA na behandeling van prostaatklachten?
Ja, bij succesvolle behandeling van prostatitis of met medicijnen voor prostaatvergroting kan PSA dalen. Dit wordt vaak als monitoringswaarde gebruikt.
Tags
Auteur