Bezinking waarde: waarom je BSE en CRP allebei krijgt

De test meet de snelheid waarmee je rode bloedcellen in een uur uitzakken, meestal volgens de methode van Westergren: het buisje staat rechtop en je uitslag is de heldere kolom bovenin, in millimeter per uur. Wat er gebeurt, is stapelen. Je rode bloedcellen duwen elkaar normaal een beetje weg en blijven daardoor los zweven, maar bepaalde eiwitten in het bloed halen dat duwtje weg, en de cellen schuiven dan op elkaar als een rolletje munten dat veel sneller naar beneden zakt.

Twee eiwitten doen bijna al het werk: fibrinogeen komt in een paar dagen op gang, en immuunglobulinen hebben weken nodig. Allebei horen ze bij je reactie op ontstekingen en infecties, en allebei zijn ze niet de ontsteking zelf.

De grenzen die het lab op je uitslag zet, zijn bovengrenzen: 15 mm/uur voor mannen en 20 mm/uur voor vrouwen. Er bestaat ook een veelgebruikte vuistregel die rekening houdt met je leeftijd: voor mannen je leeftijd gedeeld door twee, voor vrouwen je leeftijd plus tien, gedeeld door twee. Die twee getallen groeien uit elkaar naarmate je ouder wordt. Ben je een vrouw van 70, dan komt de vuistregel op 40 uit terwijl op je uitslag nog steeds 20 staat, en je wordt dan als verhoogd aangemerkt bij een waarde die voor je leeftijd heel gewoon is. Elk lab hanteert bovendien eigen grenzen, dus lees de getallen op je eigen uitslag.

Een bezinkingwaarde zegt je pas iets naast je CRP, en daarom krijg je hem bijna altijd samen met de C-reactief proteïne (CRP). Dat is geen dubbele meting en geen slordigheid: de twee kijken naar hetzelfde proces, maar op een ander tempo. De CRP is snel en begint binnen uren te stijgen om binnen dagen weer te zakken; de bezinking is traag, want fibrinogeen heeft dagen nodig om op te bouwen en immuunglobulinen weken.

Dat verschil maakt de combinatie bruikbaar, want twee waarden op twee tijdschalen vertellen je of er iets nu speelt of dat het al achter je ligt. Zijn ze allebei normaal, dan is er op dit moment geen aanwijzing voor ontsteking. Is alleen de CRP hoog, dan is er iets recents en is de bezinking nog niet bijgekomen. Zijn ze allebei hoog, dan loopt er iets dat al even bezig is. En is alleen de bezinking hoog, dan gaat het meestal om iets dat al voorbij is.

Die laatste combinatie zorgt voor de meeste onnodige zorgen. Een verhoogde bezinking met een normale CRP is vaak de nasleep van een infectie van weken geleden, want fibrinogeen heeft een halfwaardetijd van ongeveer vier dagen en immuunglobulinen blijven veel langer hangen.

Er zijn ook situaties waarin juist de bezinking de nuttigste is, zoals bij polymyalgia rheumatica en arteriitis temporalis, en bij lupus blijft de CRP soms normaal terwijl de bezinking oploopt. Geen van beide waarden zegt waar iets zit of wat het is; je klachten en het oordeel van je huisarts geven ze pas betekenis.

Je huisarts vraagt deze waarde meestal aan bij klachten die al een tijd duren: koorts zonder duidelijke oorzaak, gewrichtspijn die blijft, of stijfheid die niet wegtrekt. Hij hoort ook bij het volgen van een ontstekingsziekte die al bekend is, en dan gaat het niet om één getal maar om de lijn over meerdere metingen.

De afname zelf beïnvloedt de uitslag meer dan je zou denken. Het buisje moet rechtop staan, op kamertemperatuur, en binnen een paar uur verwerkt worden, want staat het schuin, dan leest de uitslag te hoog. Loop dat na voordat je van een afwijkend getal schrikt, want een fout in de afname is geen medisch probleem, ook al ziet hij er op papier precies hetzelfde uit.

En heb geduld met de hercontrole. Deze waarde beweegt langzaam, dus een nieuwe meting na een week zegt weinig en na een paar weken veel meer.