Bezinking waarde: waarom je BSE en CRP allebei krijgt

De test meet de snelheid waarmee je rode bloedcellen in een uur uitzakken. De meeste labs gebruiken de methode van Westergren. Het buisje staat rechtop. Je uitslag is de heldere kolom bovenin, in millimeter per uur.

Wat er gebeurt, is stapelen. Je rode bloedcellen duwen elkaar normaal een beetje weg en blijven daardoor los zweven. Bepaalde eiwitten in het bloed halen dat duwtje weg.

De cellen schuiven dan op elkaar als een rolletje munten. Zulke stapels kunnen veel sneller naar beneden zakken.

Twee eiwitten doen bijna al het werk. Fibrinogeen komt in een paar dagen op gang. Immuunglobulinen hebben weken nodig.

Allebei horen ze bij je reactie op ontstekingen en infecties. Allebei zijn ze niet de ontsteking zelf.

De normale waarden hieronder zijn bovengrenzen. Er staat ook een vuistregel bij die rekening houdt met je leeftijd.

Die twee getallen groeien uit elkaar naarmate je ouder wordt. Ben je een vrouw van 70, dan komt de vuistregel op 40 uit. Op je uitslag staat nog steeds 20.

Je wordt dan als verhoogd aangemerkt bij een waarde die voor je leeftijd heel gewoon is. Elk lab hanteert bovendien eigen grenzen, dus lees de getallen op je eigen uitslag.

Bijna iedereen krijgt deze waarde samen met de C-reactief proteïne (CRP). Dat is geen dubbele meting en het is geen slordigheid. De twee kijken naar hetzelfde proces, maar op een ander tempo.

De CRP is snel. Die begint binnen uren te stijgen en zakt binnen dagen weer terug. De bezinking is traag. Fibrinogeen heeft dagen nodig om op te bouwen, immuunglobulinen weken.

Dat verschil maakt de combinatie bruikbaar. Twee waarden op twee tijdschalen vertellen je iets wat één waarde niet kan. Speelt er iets nu, of ligt het al achter je?

Zo lees je de vier mogelijke uitkomsten. Zijn ze allebei normaal, dan is er op dit moment geen aanwijzing voor ontsteking. Is alleen de CRP hoog, dan is er iets recents.

De bezinking is dan nog niet bijgekomen. Zijn ze allebei hoog, dan loopt er iets dat al even bezig is. En is alleen de bezinking hoog, dan gaat het meestal om iets dat al voorbij is.

Die laatste combinatie zorgt voor de meeste onnodige zorgen. Een verhoogde bezinking met een normale CRP is vaak de nasleep van een infectie van weken geleden. Fibrinogeen heeft een halfwaardetijd van ongeveer vier dagen en immuunglobulinen blijven veel langer hangen.

Er zijn ook situaties waarin juist de bezinking de nuttigste is. Bij polymyalgia rheumatica en arteriitis temporalis is dat zo. Bij lupus blijft de CRP soms normaal terwijl de bezinking juist oploopt.

Geen van beide waarden zegt waar iets zit of wat het is. Je klachten en het oordeel van je huisarts geven ze pas betekenis.

Je huisarts vraagt deze waarde meestal aan bij klachten die al een tijd duren. Koorts zonder duidelijke oorzaak, gewrichtspijn die blijft, of stijfheid die niet wegtrekt zijn typische aanleidingen.

Hij hoort ook bij het volgen van een ontstekingsziekte die al bekend is. Dan gaat het niet om één getal, maar om de lijn over meerdere metingen.

De afname zelf beïnvloedt de uitslag meer dan je zou denken. Het buisje moet rechtop staan, op kamertemperatuur, en binnen een paar uur verwerkt worden. Staat het schuin, dan leest de uitslag te hoog.

Loop dat na voordat je van een afwijkend getal schrikt. Een fout in de afname is geen medisch probleem. Op papier ziet hij er alleen precies hetzelfde uit.

En heb geduld met de hercontrole. Deze waarde beweegt langzaam, dus een nieuwe meting na een week zegt weinig. Na een paar weken zegt hij veel meer.