Progesteron te hoog of te laag: zo lees je de referentiewaarden

Deze test meet de hoeveelheid progesteron in je bloed, in nanomol per liter (nmol/l). Je lichaam maakt dit hormoon vooral aan na een eisprong, en daarom leest de tabel op deze pagina per cyclusfase.

Voor de eisprong, in de folliculaire fase, hoort de uitslag onder 0,62 nmol/l. Rond de eisprong geldt 0,18 tot 13,2 nmol/l als gebruikelijk. Na de eisprong, in de luteale fase, stijgt de waarde naar 13,1 tot 46,3 nmol/l. Voor mannen geldt een bovengrens van 0,47 nmol/l en na de menopauze 0,4 nmol/l. Een ondergrens ontbreekt bij die groepen, omdat de meting zo laag niet reikt: alles onder 0,159 nmol/l rapporteert het lab als kleiner dan die grens, en dat is dan gewoon normaal. Deze waarden gelden niet tijdens een zwangerschap, want progesteron loopt dan veel hoger op dan het luteale bereik. Ze horen bij de Roche Elecsys-methode; een ander lab met een andere methode drukt andere getallen af.

Het juiste prikmoment valt zeven dagen vóór de volgende menstruatie. De tweede cyclushelft duurt bij bijna iedereen ongeveer veertien dagen, de eerste helft varieert. Bij een cyclus van 28 dagen is dat dag 21, bij een langere cyclus schuift het moment mee naar achteren. Prik je bij een cyclus van 35 dagen op dag 21, dan zit je nog vóór de eisprong en is een lage uitslag geen afwijking.

Progesteron wordt in pulsen afgegeven, dus een uitslag vlak bij een grens herhaal je beter in een volgende cyclus. Anticonceptie met hormonen houdt de eisprong tegen en daarmee de uitslag laag; dat is het middel en niet je lichaam.

Dit is de bloedwaarde die achteraf laat zien of je een eisprong hebt gehad. Een ovulatietest in de urine meet het hormoon dat de eisprong aankondigt, progesteron meet wat er daarna gebeurt. De luteale referentiewaarden zijn bepaald bij vrouwen die aantoonbaar ovuleerden, dus 13,1 nmol/l is in feite de ondergrens van een cyclus mét eisprong.

Daarom is de belangrijkste uitslag van deze test een lage waarde op de juiste dag. Die zegt dat er in deze cyclus geen eisprong is geweest, of dat de dag niet klopte. Dat tweede gebeurt vaak: wie op een vaste dag 21 prikt bij een cyclus van 32 of 35 dagen, meet nog de eerste cyclushelft en krijgt een lage waarde die niets betekent. Noteer daarom altijd wanneer je menstruatie daarna kwam; dat vertelt je of het moment goed was.

Bij een kinderwens is dit het getal waarmee je arts begint als je cyclus onregelmatig is. Lange of onvoorspelbare cycli zonder eisprong zijn de meest voorkomende hormonale reden waarom zwanger worden niet lukt. Heb je een regelmatige cyclus van normale lengte, dan raadt de huisartsenstandaard deze bepaling juist af: een regelmatige cyclus wijst op zichzelf al sterk op een eisprong, en de test voegt dan weinig toe.

Wat je er niet uit haalt: een precieze grens waarboven de eisprong bewezen is. De getallen die daarvoor circuleren, zoals 16 of 30 nmol/l, staan in geen enkele actuele richtlijn en daarom niet op deze pagina. Ook klachten als vermoeidheid of stemmingswisselingen lees je niet af aan één progesteronwaarde. Wil je het hele plaatje van je cyclus, dan horen je FSH en LH aan het begin van de cyclus erbij, en je TSH en prolactine als de eisprong uitblijft.

Prik zeven dagen voor de dag waarop je je menstruatie verwacht. Bij een cyclus van 28 dagen is dat dag 21, bij 30 dagen dag 23, bij 35 dagen dag 28. Tel dus terug vanaf het einde van je cyclus, want de tweede helft is bij bijna iedereen even lang en de eerste helft niet.

Schrijf na het prikken op wanneer je menstruatie echt kwam. Kwam ze meer dan tien dagen later, dan zat je nog in de eerste cyclushelft en zegt een lage waarde niets over je eisprong. Kwam ze binnen vijf dagen, dan prikte je aan het einde van de fase, als de waarde alweer zakt. In beide gevallen prik je in een volgende cyclus opnieuw op een beter gekozen dag.

Bij een onregelmatige cyclus is het moment lastig te raden. Een ovulatietest in de urine helpt: prik zes tot acht dagen na een positieve test. Je hoeft niet nuchter te zijn en het tijdstip op de dag maakt weinig uit.

Gebruik je de pil of andere anticonceptie die de eisprong tegenhoudt, dan is deze test niet zinvol, want de waarde blijft dan laag. Slik of gebruik je progesteron als medicijn, bijvoorbeeld bij een IVF-behandeling of als onderdeel van hormoontherapie, zeg dat er dan bij, want de test meet dat mee. En als je zwanger zou kunnen zijn, meet je geen cyclusfase meer; laat die uitslag dan door je verloskundige of arts beoordelen.