SHBG: wat is dat en wat betekent je waarde?

SHBG, wat is dat precies? Die vier letters staan voor sex hormone binding globulin. In het Nederlands heet dat geslachtshormoonbindend globuline.

Een bindend globuline vervoert hormonen, het stuurt ze niet aan. Het wordt vaak een hormoon genoemd, maar dat klopt niet. SHBG is een eiwit dat hormonen bindt, en geen hormoon dat zelf een signaal afgeeft.

Je lever maakt het aan en geeft het af aan je bloed.

De taxivergelijking helpt hier het meest. SHBG bindt testosteron en oestradiol en rijdt ze door je bloed. Testosteron wordt stevig vastgehouden, oestradiol een stuk losser.

Zolang een hormoon gebonden is, kan het je cellen niet in. Alleen het vrije deel doet werk in je weefsel. Je totale testosteron telt alles bij elkaar op, gebonden en vrij samen.

Het vrij testosteron is het kleine deel dat op dat moment echt beschikbaar is.

De uitslag staat in nanomol per liter, afgekort nmol/l. Hieronder staan de referentiewaarden, opgesplitst naar geslacht en naar leeftijd.

Die opsplitsing naar leeftijd is geen detail. SHBG stijgt bij mannen met de jaren. De bovengrens loopt daardoor van 54,1 naar 76,7 nmol/l.

Dat scheelt ruim veertig procent. Een man van zestig met een SHBG van 70 valt gewoon binnen zijn eigen band. Leg je hem naast de band van een dertiger, dan lijkt hij te hoog.

Andersom kan ook: een SHBG van 19 lijkt normaal, maar zijn ondergrens is 20,6 nmol/l. Kijk dus altijd in de rij die bij jouw leeftijd hoort.

Nog één ding over deze getallen. Referentiewaarden verschillen per laboratorium en per meetapparaat. Wij werken met een netwerk van zelfstandige, gecertificeerde laboratoria.

Zij meten niet allemaal op hetzelfde apparaat, en dat verschuift de banden. Staat er op jouw eigen verslag een andere band, dan is die van jou leidend. Vergelijk daarom nooit een uitslag van het ene lab met de band van het andere.

Hier zit de kern van deze waarde. Je totale testosteron kan misleiden, en dat gebeurt in twee richtingen. Een lage SHBG trekt je totale testosteron omlaag, terwijl je vrij testosteron gewoon normaal blijft.

Op papier lijkt er dan een tekort, maar functioneel is er weinig aan de hand. Een hoge SHBG doet precies het omgekeerde. Die houdt je totale testosteron kunstmatig op peil, terwijl het vrije deel juist daalt.

Je uitslag ziet er dan geruststellend uit terwijl je klachten hebt.

Een voorbeeld dat vaak voorkomt. Je laat bij een algemene controle je testosteron prikken. De uitslag is aan de lage kant en daar schrik je van.

Blijkt je SHBG ook laag te zijn, dan is een deel van dat lage getal daarmee verklaard. Je vrije testosteron kan namelijk gewoon in orde zijn. Zonder de SHBG erbij zou je die uitleg missen en onnodig ongerust blijven.

Waardoor gaat SHBG omlaag? De grootste oorzaak is te veel insuline in je bloed. Dat hoort bij overgewicht en bij insulineresistentie, en het is verreweg de meest voorkomende reden.

Ook diabetes type 2 verlaagt je SHBG. Verder tellen een traag werkende schildklier en leververvetting mee, ook wel NAFLD genoemd. Tot slot verlagen prednison en soortgelijke medicijnen je SHBG, net als androgenen en anabole steroïden.

En waardoor gaat hij omhoog? Ouder worden is de gewoonste reden, zeker bij mannen. Verder verhogen een snel werkende schildklier, levercirrose en anorexia je SHBG.

Langdurig veel te weinig eten doet hetzelfde. Oestrogenen die je slikt tellen ook mee: de combinatiepil en orale hormoontherapie. Krijg je oestrogeen via de huid, dus als pleister of als gel, dan gebeurt dat niet.

Sommige medicijnen tegen epilepsie verhogen je SHBG eveneens.

SHBG zegt daarnaast iets over je stofwisseling. In grote bevolkingsonderzoeken kregen mensen met een lage SHBG vaker diabetes type 2 dan anderen. Dat verband is bij mannen en bij vrouwen gezien en het is stevig onderbouwd.

Let goed op wat dit wel en niet betekent. Het is een verband tussen groepen mensen. Het is geen voorspelling over jou persoonlijk.

Een lage SHBG is dus een goede reden om je bloedsuiker mee te laten kijken. Meer zegt het niet.

Wat doe je hier praktisch mee? Vraag SHBG nooit als losse waarde aan. Zet hem samen met je totale testosteron op de aanvraag.

Uit dat paar wordt je vrij testosteron berekend, en dat is het cijfer dat telt. Alleen je totale testosteron laten prikken is precies de manier waarop een misleidende uitslag ontstaat.

Wanneer laat je je SHBG prikken? Meestal niet als losse bepaling. Je vraagt hem aan wanneer je je testosteron laat meten, bijvoorbeeld bij een algemene controle.

Of je hebt al een uitslag van je huisarts gekregen en die roept vragen op. Dat tweede is de meest voorkomende aanleiding.

Er is één regel die je echt moet onthouden. SHBG hoort samen met je totale testosteron op de aanvraag. Uit die twee getallen wordt je vrij testosteron berekend, meestal met je albumine erbij.

Vraag je alleen totale testosteron aan, dan mis je precies de context die je nodig hebt. Bij mannen met overgewicht en bij vrouwen die de pil gebruiken gaat dat het vaakst mis. Onze vrije testosteron test zet die drie waarden al bij elkaar.

Nuchter zijn hoeft niet voor een SHBG test. Ook een vast tijdstip is voor deze waarde niet nodig. Wordt je testosteron in dezelfde afname meebepaald, prik dan wel in de ochtend.

Testosteron ligt bij mannen in de ochtend het hoogst en zakt daarna. Zo wordt het hele setje in één keer goed vergelijkbaar.

Bij vrouwen speelt er iets extra mee. Gebruik je de pil of orale hormoontherapie, dan is je SHBG daardoor hoger. Dat is geen fout in de meting, maar een bekend effect.

Vermeld het dus bij je aanvraag, zodat je uitslag goed gelezen wordt. Stop nooit zelf met een voorgeschreven middel om een mooiere uitslag te krijgen.

Laat je een waarde later herhalen, doe dat dan onder dezelfde omstandigheden. Zelfde laboratorium, zelfde tijdstip van de dag, zelfde situatie. Anders vergelijk je twee getallen die niet bij elkaar horen. Reken bij een leefstijlverandering trouwens niet op verschil na twee weken; een SHBG beweegt in maanden.