Nuchter voor bloedonderzoek: wanneer wel en wanneer niet?

Moet je nuchter zijn voor je bloedonderzoek? Voor sommige waarden wel, voor veel andere niet. Nuchter betekent meestal 8 tot 12 uur niet eten, wel water drinken mag. Voor glucose is dat vaak nog gebruikelijk, maar voor een cholesterolprofiel is nuchter zijn volgens een Europese consensus meestal niet meer nodig (Nordestgaard 2016). In onze ervaring levert die ene regel veel onnodige lege magen op.

Dit artikel hoort bij het overzicht over je bloedwaarden en helpt je je goed voor te bereiden.

Wat betekent nuchter zijn?

Nuchter zijn wil zeggen dat je een periode voor de bloedafname niet eet, meestal 8 tot 12 uur. Water drinken mag doorgaans wel, en dat is zelfs prettig, want het maakt prikken makkelijker. Koffie met melk of suiker telt als eten, dus die laat je liever staan.

De reden achter nuchter zijn is simpel: eten verandert tijdelijk sommige waarden in je bloed. Vooral je bloedsuiker en, in mindere mate, je vetten reageren op je laatste maaltijd.

Ik merk dat mensen nuchter zijn vaak overschatten. Voor de meeste waarden maakt het niets uit, en dan is een leeg ontbijt gewoon vervelend zonder dat het je uitslag beter maakt.

Voor welke waarden is nuchter zijn nuttig?

Deze tabel geeft een globaal overzicht. Twijfel je, kijk dan altijd naar de instructie bij jouw specifieke test of vraag het na bij het lab.

Zit er in je afname zowel glucose als een bloedbeeld, dan bepaalt de strengste eis of je nuchter komt. Vaak is dat de glucose. Meer over het bloedbeeld lees je bij volledig bloedbeeld.

Waarom is nuchter zijn voor cholesterol vaak niet meer nodig?

Lang was nuchter zijn de standaard voor een cholesterolprofiel. Onderzoek liet zien dat de meeste vetwaarden na een gewone maaltijd maar weinig veranderen, weinig genoeg om ook niet-nuchter betrouwbaar te meten (Nordestgaard 2016).

Dat is prettig nieuws, want het maakt prikken makkelijker in te plannen. Toch kan een specifieke situatie of een specifiek lab nog om nuchter zijn vragen, bijvoorbeeld bij sterk verhoogde triglyceriden. Volg daarom altijd de instructie bij jouw test.

Stel je hebt een drukke ochtend en je test bevat alleen cholesterol en schildklier. Dan hoef je waarschijnlijk niet nuchter te zijn en kun je gewoon ontbijten. Dat scheelt een hongerige rit naar het prikpunt.

Hoe bereid je je goed voor?

• Kijk vooraf welke waarden gemeten worden en of nuchter zijn nodig is
• Ben je nuchter, drink dan wel gewoon water: dat maakt prikken makkelijker
• Plan je afname bij voorkeur op een vast tijdstip, zodat waarden later vergelijkbaar blijven
• Gebruik je supplementen zoals biotine, overleg dan of je die tijdelijk stopt, want ze kunnen sommige metingen verstoren

Wil je een aantal waarden zonder verwijzing laten meten, dan kun je bij Vitalcheck een basis gezondheidscheck doen. Bij je test staat of nuchter zijn nodig is, en elk resultaat wordt beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts. Voor de betekenis van je waarden helpt het overzicht over je bloedwaarden.

Andere dingen die je uitslag kunnen beïnvloeden

Nuchter zijn is maar één factor. Ook het tijdstip van prikken, hoeveel je de dag ervoor bewoog en zelfs flinke stress kunnen bepaalde waarden tijdelijk verschuiven. Daarom is een uitslag altijd een momentopname.

Een voorbeeld: een zware sportsessie de dag voor je afname kan sommige spier- en nierwaarden kortdurend verhogen. Dat zegt niets over een ziekte, maar wel iets over je gisteren. Een herhaling op een rustige dag geeft dan een eerlijker beeld.

Wil je waarden later goed vergelijken, plan je afname dan op een vergelijkbaar moment en bij hetzelfde lab. Zo houd je zoveel mogelijk gelijk en zie je echte veranderingen beter. Meer over dat vergelijken lees je bij een afwijkende bloedwaarde.

Veelgestelde vragen over nuchter prikken

Mag ik water drinken als ik nuchter moet zijn?

Ja, water mag doorgaans gewoon. Het houdt je gehydrateerd en maakt de bloedafname makkelijker. Koffie met melk of suiker, thee met suiker en frisdrank tellen wel als eten en laat je liever staan.

Hoelang moet ik nuchter zijn?

Meestal gaat het om 8 tot 12 uur niet eten. De exacte tijd staat bij de instructie van je test. Twijfel je, vraag het dan na bij het lab dat je bloed afneemt.

Wat als ik per ongeluk toch heb gegeten?

Dan is het meestal geen ramp, maar het kan wel je glucose beïnvloeden. Meld het bij de bloedafname, zodat de uitslag in context wordt gelezen. Soms wordt een nuchtere waarde dan opnieuw geprikt.

Beïnvloedt koffie mijn bloedonderzoek?

Zwarte koffie heeft op veel waarden weinig effect, maar koffie met melk of suiker telt als eten en kan je glucose beïnvloeden. Als je nuchter moet zijn, houd het dan bij water om zeker te zijn.

Maakt het tijdstip van prikken uit?

Voor sommige waarden wel. Bepaalde hormonen en je bloedsuiker verschillen over de dag, terwijl andere waarden stabiel blijven. Prik je later opnieuw, kies dan bij voorkeur een vergelijkbaar tijdstip zodat je waarden goed naast elkaar te leggen zijn.

Bronnen

• Nordestgaard BG, et al. Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile. Eur Heart J. 2016. PMID: 27122601.
• Ozarda Y. Reference intervals: current status, recent developments and future considerations. Biochem Med (Zagreb). 2016. PMID: 26981015.
• Thuisarts.nl. Ik krijg bloedonderzoek. thuisarts.nl/bloedonderzoek.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.