Ferritine waarde: wat betekent jouw uitslag?

Wat is ferritine precies? Het is een eiwit dat ijzer vasthoudt en opslaat, vooral in je lever, milt en beenmerg. Een klein deel daarvan lekt naar je bloed, en dat deel meten we. Hoeveel ijzer je in voorraad hebt, lees je dus af aan je ferritine.

Het handigst is een vergelijking. Het serumijzer is wat er nu in je bloed rondgaat, en dat verandert de hele dag door, ook na het eten. Ferritine is je voorraadkast en beweegt veel langzamer. Vraag je je af of je genoeg ijzer hebt, dan is ferritine de waarde die je moet hebben, niet het serumijzer.

Een normale ferritine waarde ziet er zo uit bij het lab dat onze bepalingen doet:

Bij vrouwen ligt de ondergrens lager omdat de groep waaruit die getallen komen menstruerende vrouwen bevat, en die verliezen elke maand ijzer. Het is dus een beschrijving van wat gewoon is, niet een uitspraak dat vrouwen minder ijzer nodig hebben.

Belangrijk: die getallen verschillen echt per laboratorium. Een ander lab gebruikt voor mannen bijvoorbeeld 15 tot 200. Twee landelijke instanties zeggen daarom dat je de waarden van je eigen labverslag moet aanhouden. Staat er op jouw uitslag een andere band dan hierboven, dan is die van jou de juiste. Kijk verder altijd samen met je hemoglobine en je CRP.

Als je één ding onthoudt over je ferritine waarde, laat het dit zijn: ferritine stijgt bij ontsteking. Heb je een infectie, een blessure, een auto-immuunziekte, een leverprobleem, of drink je veel alcohol, dan gaat je ferritine omhoog terwijl je ijzervoorraad hetzelfde blijft. Een normaal getal is dan niet geruststellend, want het kan een tekort verbergen. Daarom hoort er altijd een CRP naast te staan. Die vertelt je of er ontsteking in het spel is en dus welke grens geldt.

Dan de getallen die je huisarts gebruikt. Zonder ontsteking geldt: onder 15 µg/l is er sprake van een ijzertekort. Is er wél ontsteking, dan gaat die grens omhoog naar ongeveer 70 µg/l, juist omdat de ontsteking het getal kunstmatig optilt. En voor bloedarmoede door ijzergebrek werkt de huisartsenstandaard met drie zones: onder 15 is het bevestigd, boven 100 is het uitgesloten, en daartussen weet je het nog niet.

Die middenzone tussen 15 en 100 is waar de meeste verwarring ontstaat. Je uitslag valt binnen de referentiewaarden, dus formeel is er niets aan de hand, maar je klachten zijn er wel. Dat is geen tegenstrijdigheid. Je ijzervoorraad raakt namelijk leeg voordat je hemoglobine daalt, dus je kunt moe zijn, haaruitval hebben of rusteloze benen bij een volstrekt normaal bloedbeeld. In de literatuur wordt vaak ongeveer 30 µg/l aangehouden voor een echt lege voorraad, en dat ligt een stuk boven de 15 waarmee bloedarmoede wordt vastgesteld.

Kort gezegd: één ferritinegetal zonder context zegt weinig. Samen met je CRP, je hemoglobine en je transferrinesaturatie zegt het bijna alles. Vraag ze daarom in één keer aan, dan hoef je niet twee keer te prikken.

Je laat je ferritine meestal prikken omdat je moe bent en wilt weten waar het vandaan komt. Dat is een prima reden. Andere goede aanleidingen zijn haaruitval, rusteloze benen, kortademigheid bij traplopen, vaak duizelig zijn, of een eerdere uitslag waarop je huisarts iets zag aan je bloedbeeld, bijvoorbeeld een laag hb of kleine rode bloedcellen.

Je hoeft er niet nuchter voor te zijn en er is geen vast tijdstip voor nodig. Wel is er één timingregel die echt uitmaakt: prik niet tijdens of vlak na een infectie. Ben je net ziek geweest, heb je een operatie gehad of net een week hard gesport, wacht dan een paar weken. Ferritine is namelijk hoger in die periode en dat kan een tekort verbergen.

Vraag altijd een CRP mee. Zonder die waarde kun je een normale of hoge uitslag niet duiden en moet je waarschijnlijk toch nog een keer. Laat je het hele ijzerpaneel doen, prik dan in de ochtend: het serumijzer schommelt over de dag en de set wordt dan onderling beter vergelijkbaar.

Wil je weten of het echt om ijzer gaat, kijk dan ook naar je hemoglobine en je MCV. Die laatste zegt hoe groot je rode bloedcellen zijn, en bij een langer bestaand ijzertekort worden ze kleiner. Samen met je ferritine geeft dat een veel completer beeld dan één waarde alleen.