De belangrijkste bloedwaarde bij coeliakie is anti-tTG van het IgA-type, een antistof tegen weefsel-transglutaminase. Bij een glutenintolerantie maakt je afweer die vaak aan.
Eén buisje bloed kan dus al veel verklaren.
Ik vind dat geruststellend, want je hoeft niet meteen aan een zwaar kijkonderzoek te denken. Toch zit er een addertje onder het gras. Het lab meet daarom nog een tweede waarde mee.
Welke bloedwaarde geeft aan dat je coeliakie hebt?
Anti-tTG IgA is de eerste bloedwaarde waar een arts naar kijkt. Dit is een antistof die je afweer kan aanmaken als gluten je dunne darm prikkelt. Een verhoogde waarde past bij coeliakie, maar bevestigt het nog niet. Vaak volgt daarna extra onderzoek ter controle.
Coeliakie is een auto-immuunziekte, geen gewone allergie. Volgens Thuisarts.nl beschadigt gluten bij coeliakie de binnenkant van je dunne darm. Daardoor neemt je lichaam voedingsstoffen soms slechter op.
De klachten lopen sterk uiteen. Sommige mensen hebben buikpijn of diarree, anderen vooral vermoeidheid. Herken je jezelf hierin, bekijk dan welke coeliakie symptomen bij volwassenen vaak gemist worden.
Sommige mensen kiezen ervoor om te testen bij aanhoudende buikklachten of onbegrepen vermoeidheid. Anderen doen het omdat coeliakie in de familie voorkomt. Wat bij jou past, bepaal je samen met je huisarts.
Hoe zo'n onderzoek precies verloopt, lees je in onze uitleg over de coeliakie test.
Wat is een normale anti-tTG waarde?
Een normale anti-tTG IgA-waarde ligt onder de afkapwaarde van het lab, vaak rond 7 U/ml. Elk lab hanteert eigen grenzen, dus lees altijd de referentie op je uitslag. Een waarde eronder is meestal geruststellend. Een duidelijk verhoogde waarde vraagt om vervolgonderzoek bij je huisarts.
Labs delen de uitslag vaak in categorieën in. Denk aan negatief, zwak positief en positief. Die grenzen verschillen per test, dus een getal alleen zegt weinig.
Een uitslag net boven de grens heet vaak zwak positief. Dat kan bij coeliakie horen, maar ook een andere oorzaak hebben. Je huisarts weegt je klachten en de andere waarden mee.
Let ook op de eenheid op je uitslag. De meeste labs rapporteren anti-tTG in U/ml of als een index. Vergelijk je waarde daarom alleen met de grens van datzelfde lab.
Een sterk verhoogde anti-tTG maakt coeliakie waarschijnlijker. Toch stelt een arts de diagnose nooit op één waarde alleen. Meestal komt er een darmbiopt of extra bloedonderzoek bij.
Waarom meet het lab ook je totale IgA?
Het lab meet je totale IgA om een IgA-tekort uit te sluiten. Anti-tTG is namelijk zelf een IgA-antistof. Heb je te weinig IgA, dan kan de anti-tTG-test vals-negatief uitvallen. Je uitslag lijkt dan geruststellend, terwijl er toch coeliakie kan spelen.
Een IgA-tekort komt bij coeliakie vaker voor dan gemiddeld. Dat maakt deze controle extra zinvol. Zonder totale IgA erbij mis je die valkuil misschien.
Een IgA-tekort merk je zelf meestal niet. Het geeft vaak weinig klachten, maar kan wel je testuitslag kleuren. Daarom staat totaal IgA standaard in veel coeliakie-panels.
Blijkt je IgA laag, dan schakelt het lab over op een IgG-test. De deamidated gliadine peptide (DGP) IgG-test werkt dan als alternatief. Zo blijft je uitslag ook bij een tekort bruikbaar.
Overzicht: de bloedwaarden bij coeliakie
Bij een coeliakie-onderzoek komen meestal vier bloedwaarden langs. Anti-tTG IgA is de eerste stap, totaal IgA sluit een tekort uit, en anti-endomysium (EMA) bevestigt de uitslag. Bij een IgA-tekort springt DGP IgG bij. Hieronder zie je wat elke waarde meet.
| Bloedwaarde | Wat het meet | Wat een uitslag kan betekenen |
|---|---|---|
| Anti-tTG IgA | Antistof tegen weefsel-transglutaminase van het IgA-type (de eerste stap) | Een verhoogde waarde kan op coeliakie wijzen en vraagt meestal om vervolgonderzoek |
| Totaal IgA | De totale hoeveelheid IgA in je bloed, om een IgA-tekort uit te sluiten | Bij een IgA-tekort kan de anti-tTG vals-negatief zijn, dus een lage waarde is belangrijk om te weten |
| Anti-endomysium (EMA) IgA | Bevestigende antistof tegen endomysium van het IgA-type | Een positieve uitslag maakt coeliakie waarschijnlijker en ondersteunt de eerste test |
| Deamidated gliadine peptide (DGP) IgG | Antistof van het IgG-type, als alternatief bij een IgA-tekort | Kan coeliakie oppikken wanneer de IgA-testen door een tekort onbetrouwbaar zijn |
Dit overzicht is een hulpmiddel, geen diagnose. Alleen een arts kan je uitslag in de juiste context plaatsen. Gebruik het vooral om je eigen uitslag beter te begrijpen.
Moet je gluten blijven eten voor de test?
Ja, voor een betrouwbare test blijf je meestal gewoon gluten eten. Stop je van tevoren met brood en pasta, dan kunnen de antistoffen dalen. Je uitslag leest dan misschien vals-geruststellend. Veel artsen adviseren daarom om tot de bloedafname normaal te blijven eten.
Dit heet een glutenprovocatie of gluten challenge. Je afweer maakt alleen antistoffen aan als er gluten binnenkomt. Een glutenvrij dieet maakt de test dus onbetrouwbaar.
Gluten zit volgens het Voedingscentrum vooral in tarwe, rogge, gerst en spelt. Ben je al gestopt met deze producten, bespreek dat dan met je huisarts. Soms kies je er samen voor om eerst weer een periode gluten te eten.
Hoelang je vooraf gluten eet, verschilt per situatie. Je huisarts of de MDL-arts kan hier een termijn bij noemen. Stop dus niet op eigen houtje met gluten voor een test.
Een glutenprovocatie kan tijdelijk je klachten weer aanwakkeren. Dat is vervelend, maar het maakt de uitslag wel betrouwbaarder. Bespreek met je huisarts hoe je dit het beste aanpakt.
Wat je uitslag betekent voor tekorten
Coeliakie kan de opname van ijzer en vitamines verstoren. Daardoor zie je op een uitslag soms een laag ferritine of een tekort aan vitamine B12 of D. Die waarden verklaren waarom je zo moe bent. Ze horen bij het bredere plaatje van een prikkelbare darm.
Een laag ijzer is een klassiek signaal bij coeliakie. Meer context vind je in ons artikel over bloedarmoede en ijzertekort.
Ook vitamines raken soms uit balans. Welke signalen daarbij passen, vind je terug bij vitaminetekort herkennen.
Zo'n tekort verdwijnt vaak vanzelf zodra de darm herstelt. Op een glutenvrij dieet neemt je darm voedingsstoffen meestal weer beter op. Je huisarts kan de waarden na verloop van tijd opnieuw laten prikken.
Een uitslag is een momentopname, geen eindoordeel. Samen met je verhaal geeft hij je huisarts richting.
Wat ik je vooral wil meegeven: kijk niet naar één getal, maar naar het geheel. Anti-tTG en totaal IgA vertellen samen met je klachten het echte verhaal.
Twijfel je over je uitslag? Leg hem naast je huisarts en vraag expliciet of een IgA-tekort is uitgesloten. Sommige mensen kiezen ervoor om vooraf een coeliakie bloedonderzoek te doen en de uitslag daarna rustig te bespreken.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Bronnen
- Dieterich W, et al. Identification of tissue transglutaminase as the autoantigen of celiac disease. Nat Med. 1997. PMID 9212111.
- Ludvigsson JF, et al. Diagnosis and management of adult coeliac disease: guidelines from the British Society of Gastroenterology. Gut. 2014. PMID 24917550.
- Halfdanarson TR, et al. Hematologic manifestations of celiac disease. Blood. 2007. PMID 16973955.
- Thuisarts.nl. Ik heb coeliakie. Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG).
Auteur
