Cholesterol is een van de meest besproken bloedwaarden als het gaat om hart- en vaatgezondheid. Maar wat is cholesterol precies, wanneer is het te hoog en wat kun je eraan doen? In dit artikel leggen we het helder uit.
Wat is cholesterol?
Cholesterol is een vetachtige stof die je lichaam nodig heeft voor de aanmaak van celmembranen, hormonen (waaronder oestrogeen, testosteron en cortisol) en vitamine D. Je lever maakt het meeste cholesterol zelf aan; een kleiner deel komt uit je voeding.
Cholesterol wordt door je bloed vervoerd in lipoproteïnen. De twee belangrijkste zijn:
- LDL (low-density lipoprotein) - ook wel "slecht" cholesterol genoemd. Hoge LDL-waarden verhogen het risico op aderverkalking (atherosclerose).
- HDL (high-density lipoprotein) - het "goede" cholesterol. HDL helpt overtollig cholesterol uit je bloedvaten af te voeren naar je lever.
Normaalwaarden cholesterol
De streefwaarden voor cholesterol (nuchter gemeten, in mmol/L):
- Totaal cholesterol - minder dan 5,0 mmol/L
- LDL-cholesterol - minder dan 3,0 mmol/L (lager bij verhoogd risico: onder 2,6 of zelfs 1,8)
- HDL-cholesterol - mannen: boven 1,0 mmol/L | vrouwen: boven 1,3 mmol/L
- Triglyceriden - minder dan 1,7 mmol/L
- Totaal/HDL-ratio - onder 5 (hoe lager, hoe beter)
Oorzaken van te hoog cholesterol
- Voeding - veel verzadigd vet en transvet verhogen LDL
- Overgewicht - verhoogt LDL en triglyceriden, verlaagt HDL
- Weinig beweging - beweging verhoogt HDL en verlaagt LDL
- Roken - verlaagt HDL en beschadigt bloedvatwanden
- Genetische aanleg - familiaire hypercholesterolemie treft 1 op 200-500 Nederlanders
- Leeftijd - cholesterol stijgt met de leeftijd, vooral bij vrouwen na de menopauze
- Schildklierproblemen - hypothyreoïdie kan cholesterol verhogen
Cholesterol verlagen: bewezen aanpak
Voeding
- Vervang verzadigd vet (boter, kaas, vet vlees) door onverzadigd vet (olijfolie, noten, avocado)
- Eet meer vezels (havermout, peulvruchten, groenten, fruit)
- Beperk bewerkte voeding en snacks
- Voeg plantensterolen toe (in verrijkte margarines)
Leefstijl
- Beweeg minimaal 150 minuten per week op matige intensiteit
- Stop met roken (HDL stijgt al binnen weken na stoppen)
- Beperk alcohol
- Verlies overtollig gewicht
Medicatie
Als leefstijlaanpassingen onvoldoende zijn, kan je arts statines voorschrijven. Deze medicijnen verlagen LDL effectief met 30-50%. De beslissing hangt af van je totale cardiovasculaire risicoprofiel, niet alleen je cholesterolwaarde.
Wanneer cholesterol laten testen?
Iedereen boven 35 zou minimaal eenmaal per 5 jaar zijn cholesterol moeten laten meten. Vaker testen is aan te raden als je risicofactoren hebt (familiegeschiedenis, roken, overgewicht, diabetes, hoge bloeddruk).
Veelgestelde vragen
Moet ik nuchter zijn voor een cholesteroltest?
Ja, 8-12 uur vasten wordt aanbevolen voor betrouwbare LDL- en triglyceridenwarden. Water drinken mag. Totaal cholesterol en HDL zijn minder gevoelig voor voedselinname.
Kan ik te laag cholesterol hebben?
Zeer laag cholesterol is zeldzaam en komt vooral voor bij ernstige ondervoeding of leverziekte. Voor de meeste mensen is een lager cholesterol juist beter voor de hart- en vaatgezondheid.
Eieren en cholesterol: hoe zit dat?
Recent onderzoek laat zien dat voedingscholesterol (zoals in eieren) minder invloed heeft op je bloedcholesterol dan eerder gedacht. Verzadigd vet en transvet in je dieet zijn grotere boosdoeners. De meeste mensen kunnen gerust een ei per dag eten als onderdeel van een gevarieerd dieet.
Tags
Auteur