HDL-cholesterol: normaalwaarden en wat een te lage HDL-waarde betekent

Cholesterol lost niet op in bloed. Om toch rond te kunnen reizen zit het verpakt in kleine bolletjes met een eiwitlaagje eromheen, en die bolletjes heten lipoproteïnen. HDL is daarvan het kleinste en dichtste type. Als je bloed wordt geprikt, wordt niet geteld hoeveel HDL-bolletjes je hebt: er wordt gemeten hoeveel cholesterol er ín zit. Je leest dus de vracht af, niet het aantal vrachtwagens.

Dat onderscheid verklaart meteen waarom de bijnamen zo misleidend zijn. HDL is niet een ander, beter soort cholesterol dan LDL. Het is precies hetzelfde molecuul, alleen in een ander soort verpakking en op weg in een andere richting. LDL-deeltjes brengen cholesterol naar je weefsels toe en kunnen in de vaatwand blijven steken. HDL-deeltjes halen het juist op en brengen het naar je lever, die het via de gal afvoert. Goed en slecht slaat dus op de richting van het transport, niet op de stof zelf.

Je uitslag staat in mmol/l. Bij HDL drukt het lab geen bovengrens af, alleen een ondergrens, en die is niet voor iedereen gelijk: 1,0 mmol/l voor mannen en 1,2 mmol/l voor vrouwen. Dat komt doordat het vrouwelijk hormoon oestrogeen het HDL omhoog duwt. Handig om te weten als je je uitslag met je partner vergelijkt: 1,1 mmol/l is bij hem normaal en bij haar te laag.

Eén ding moet je erbij weten, anders lees je je uitslag verkeerd. Je HDL beweegt tegengesteld aan je triglyceriden, de vetten in je bloed. Hoe meer triglyceriden er rondzweven, hoe sneller je HDL-deeltjes worden opgeruimd. Een laag HDL is daarom bijna nooit een probleem op zichzelf: het is meestal het spoor van een te hoge triglyceridenwaarde.

Nuchter zijn hoeft niet voor HDL. Eten verandert deze waarde nauwelijks.

Bijna iedereen kent één zin over HDL: het is het goede cholesterol en hoe hoger, hoe beter. Allebei de helften van die zin kloppen niet, en dat uitleggen is het nuttigste wat deze pagina kan doen.

Waarom "goed" scheef is. HDL heet goed omdat het cholesterol weghaalt in plaats van afzet. Maar een hoog HDL bewijst niet dat dat opruimen ook goed gebeurt. De test meet de lading in je HDL-deeltjes, niet hoe hard ze werken. Je kunt dus een prima HDL-getal hebben terwijl de deeltjes zelf slecht functioneren, en dat zie je nergens aan.

Waarom "hoger is beter" niet klopt. Onderzoekers hebben ruim 116.000 Denen jarenlang gevolgd en gekeken bij welke HDL-waarde de minste mensen overleden. Dat bleek rond 1,9 mmol/l bij mannen en rond 2,4 mmol/l bij vrouwen te liggen. Daarboven ging de sterfte weer omhoog, niet omlaag. Het verband is dus een U en geen rechte lijn. Een HDL van 3,5 is geen betere uitslag dan een HDL van 1,8.

En het sterkste bewijs: HDL verhogen werkt niet. Als een hoog HDL echt beschermde, zou een medicijn dat HDL verhoogt hartinfarcten moeten voorkomen. Dat is meerdere keren geprobeerd met middelen die HDL met tientallen procenten omhoog brachten, en het aantal hartinfarcten bleef gelijk. Bij het eerste middel in die reeks gingen er zelfs meer mensen dood. Ook mensen die van geboorte af aan een gen hebben dat hun HDL verhoogt, krijgen niet minder vaak een hartinfarct.

Wat betekent dat voor jou? Dat je HDL een thermometer is en geen knop. Een laag HDL vertelt je niet dat je HDL het probleem is, maar dat er iets anders speelt: buikvet, roken, weinig beweging of te hoge triglyceriden. Die dingen dragen het risico, en die kun je wel aanpakken.

Wil je weten hoe het met je vaten staat, kijk dan naar je LDL, je non-HDL-cholesterol of je ApoB. Dat zijn de getallen waar je huisarts een behandeling op baseert. Voor HDL bestaat geen streefwaarde, juist omdat niemand heeft kunnen aantonen dat hem verhogen helpt.

HDL wordt bijna nooit los geprikt. Het hoort bij een cholesterolonderzoek, samen met totaal cholesterol, LDL en triglyceriden. Die vier samen maken je uitslag pas leesbaar, want los van elkaar zeggen ze weinig.

Je hoeft niet nuchter te zijn. HDL verandert na het eten nauwelijks, meestal minder dan een tiende mmol/l. Voor je triglyceriden ligt dat anders: die stijgen na een maaltijd flink, en omdat je LDL uit de andere waarden wordt berekend, kan een niet-nuchtere uitslag je LDL vertekenen. Wil je het hele plaatje in één keer goed, prik dan nuchter.

Wacht met prikken tot een paar weken na een griep, een operatie of een ziekenhuisopname. Je hele cholesterolprofiel zakt dan tijdelijk weg, waardoor je uitslag er beter uitziet dan je gewone situatie.

Een cholesterolonderzoek is zinvol als je wilt weten waar je staat, als hart- en vaatziekten in je familie voorkomen, als je rookt of overgewicht hebt, als je bloeddruk of bloedsuiker verhoogd is, of als je wilt zien of een verandering in je leefstijl effect heeft gehad. Wacht in dat laatste geval minstens drie maanden voordat je opnieuw prikt: sneller dan dat verandert er te weinig om iets te kunnen zien.

Hieronder staat wat je HDL-waarde in verschillende situaties doet.

Eén uitslag is een momentopname. Laat een afwijkende waarde herhalen voordat je er conclusies aan verbindt.