Kreatinine waarde en je nierfunctie waarde uitgelegd

Je spieren gebruiken een stof die creatine heet om snel kracht te leveren, en bij dat gebruik ontstaat elke dag een beetje afval: kreatinine. Dat afval gaat via je bloed naar je nieren, die het in de urine kwijtraken. Het lab meet hoeveel ervan nog in je bloed zit, in micromol per liter (µmol/l). Werken je nieren goed, dan blijft er weinig over; werken ze minder, dan hoopt het op. Op sommige uitslagen staat creatinine; dat is hetzelfde.

Er is één ding dat je moet weten om het getal te lezen: het hangt ook af van hoeveel spieren je hebt. Meer spier is meer kreatinine, los van je nieren. Daarom ligt de normaalwaarde voor mannen hoger dan voor vrouwen, en daarom kan een gespierd iemand boven de grens zitten met nieren die prima werken.

Om dat te ondervangen berekent het lab er een tweede getal bij: de eGFR, je nierfunctie waarde. Die schat hoeveel milliliter bloed je nieren per minuut filteren, gecorrigeerd voor je leeftijd en geslacht. Boven de 90 is normaal, en dat getal is het eerste waar een arts naar kijkt. Twijfelt de arts omdat je veel spieren hebt of creatine gebruikt, dan is er cystatine C, een waarde die niet van spieren afhangt. Ureum, een ander afvalproduct, staat er vaak naast en helpt bij het onderscheid tussen te weinig drinken en een echt nierprobleem.

De normaalwaarden: mannen 61 tot 113 µmol/l van 19 tot 50, tot 120 bij 65, tot 134 bij 80 en tot 149 daarboven; vrouwen 48 tot 91 van 19 tot 50, tot 99 bij 65, tot 113 bij 80 en tot 132 daarboven. Ze komen uit een Nederlands onderzoek onder ruim zeven miljoen uitslagen.

Stel, je kreatinine is 118 als man of 96 als vrouw: net boven de grens. Kijk eerst naar je nierfunctie waarde, de eGFR. Staat die op 85 of hoger, dan is er vrijwel zeker niets met je nieren aan de hand. Kijk daarna naar de dagen voor de prik, want vijf gewone dingen duwen kreatinine tijdelijk omhoog.

Eén: vlees. Gebraden of gebakken vlees bevat kant-en-klare kreatinine, en een grote portie de avond ervoor is de volgende ochtend nog meetbaar. Twee: te weinig drinken. Bij uitdroging zit er minder water in je bloed en lijkt alles erin hoger, kreatinine ook; ureum stijgt dan mee. Drie: sport. Een zware training breekt spiervezels af en daarmee komt extra kreatinine vrij, tot een paar dagen lang. Vier: creatine als supplement. Meer creatine in je spieren betekent meer kreatinine in je bloed, meestal tien tot dertig µmol/l extra, zonder dat je nieren er iets van merken. Vijf: een antibioticum. Trimethoprim, ook in co-trimoxazol, remt de uitscheiding van kreatinine en laat het getal tien tot vijftien procent stijgen zolang je de kuur slikt.

Is geen van die vijf van toepassing en blijft de waarde bij een herhaling verhoogd, dan filteren je nieren echt wat minder. Dat gaat bijna altijd langzaam en heeft bijna altijd een behandelbare oorzaak: hoge bloeddruk en diabetes zijn de twee grootste. Daarom wordt kreatinine bij die aandoeningen elk jaar gecontroleerd. Een licht verhoogde waarde is dan geen alarm maar een reden om bloeddruk en bloedsuiker goed te regelen.

Wat dit getal niet doet: nierziekte opsporen of uitsluiten in zijn eentje. Daar zijn de eGFR, een urinetest op eiwit en de trend over meerdere jaren voor. Eén uitslag is een momentopname.

Kreatinine zit in bijna elk algemeen bloedonderzoek, dus je hebt de waarde vaak al. Gericht laten meten is zinvol als je een hoge bloeddruk of diabetes hebt, als je medicijnen gebruikt die de nieren belasten, of gewoon één keer als uitgangswaarde zodat je later iets hebt om mee te vergelijken.

Drink normaal in de uren voor de prik, sla zware sport de dag ervoor over en eet de avond ervoor geen grote portie vlees. Gebruik je creatine, zeg dat dan bij de beoordeling. Nuchter zijn is voor kreatinine niet nodig.

Een licht verhoogde waarde zonder klachten herhaal je na twee tot vier rustige weken, met eGFR erbij. Is hij dan weer normaal, dan was het een momentopname. Blijft hij verhoogd, of is je eGFR onder de 60, dan bespreek je de uitslag met je huisarts.