Bijna iedereen die een laag natrium op zijn uitslag ziet, denkt hetzelfde: ik moet meer zout eten. In de meeste gevallen klopt dat niet. Een te laag natrium is meestal een waterprobleem, geen zoutprobleem.
Je natriumwaarde meet de concentratie natrium in je bloed, dus zout gedeeld door water. Als het water toeneemt, daalt de concentratie, ook al is de hoeveelheid zout gelijk gebleven. Verdunning, niet verlies.
Dat inzicht verandert de hele vraag. Niet "waar is mijn zout gebleven", maar "waar komt al dat water vandaan".
Wat is een normale natriumwaarde?
Laboratoria hanteren doorgaans ongeveer 135 tot 145 mmol/l voor natrium in serum. Onder de 135 heet dat hyponatriëmie, boven de 145 hypernatriëmie. Het bereik is smal, want je lichaam stuurt hier strak op via dorst en via je nieren.
Natrium is de belangrijkste stof buiten je cellen en bepaalt daarmee hoeveel water waar zit. Verandert de natriumconcentratie, dan verplaatst water zich mee, ook je hersencellen in. Precies daarom geeft een snel dalend natrium neurologische klachten (Adrogué 2000, PMID 10824078).
Wat is hyponatriëmie en hoe merk je het?
Hyponatriëmie is een natriumwaarde onder ongeveer 135 mmol/l. Milde daling geeft vaak geen of vage klachten: hoofdpijn, misselijkheid, moeheid of concentratieverlies. Bij een snellere of diepere daling kunnen verwardheid, sufheid en in ernstige gevallen toevallen optreden, doordat er water in de hersencellen trekt.
Hoe snel het gebeurt, telt zwaarder dan hoe laag het getal is. Iemand die in twee dagen naar 128 mmol/l zakt, kan zieker zijn dan iemand die daar al maanden stabiel zit (Hoorn 2017, PMID 28174217).
Bij ouderen is hyponatriëmie relatief vaak een bijwerking van medicatie. Plaspillen en bepaalde antidepressiva staan bovenaan die lijst.
| Mogelijke oorzaak | Wat er gebeurt met je natrium |
|---|---|
| Plaspillen (diuretica) | Verlies van natrium via de nieren |
| Te veel water drinken | Verdunning, het zout blijft gelijk |
| Bepaalde antidepressiva | Je lichaam houdt te veel water vast |
| Hartfalen of leverziekte | Vochtophoping verdunt het natrium |
| Langdurig braken of diarree | Verlies van vocht en zout tegelijk |
Kun je te veel water drinken?
Ja, en dat is de oorzaak die me het meest opvalt bij sporters. Wie tijdens een lange inspanning grote hoeveelheden water drinkt, kan zijn natrium verdunnen tot onder de veilige grens. Dit heet inspanningsgerelateerde hyponatriëmie, en het is bij duurlopers goed beschreven (Hew-Butler 2015, PMID 26227507).
Neem twee hardlopers in dezelfde marathon, de een finisht met een natrium van 139 mmol/l en de ander met 128 mmol/l. De eerste dronk simpelweg op dorst. De tweede pakte bij elke post uit voorzorg een volle beker, en kwam misselijk en met hoofdpijn binnen. Dezelfde afstand, tegengesteld probleem.
Dat is meteen het praktische punt: meer drinken is niet automatisch beter. Mijn eigen vuistregel is simpel. Drink op dorst, niet op schema.
Wat betekent een te hoog natrium?
Een natrium boven ongeveer 145 mmol/l heet hypernatriëmie, en ook dat gaat meestal over water. Je bloed is dan te geconcentreerd, doorgaans omdat er te weinig vocht binnenkomt of te veel verloren gaat. Zout eten is zelden de oorzaak.
Je ziet het daarom vaker bij mensen die hun dorst niet goed voelen of niet zelf kunnen drinken, bijvoorbeeld ouderen tijdens een hittegolf. Ook aanhoudende koorts, braken en diarree kunnen de waarde optillen. De klachten lijken op die van uitdroging: dorst, sufheid, verwardheid.
Voor de duidelijkheid: dit is geen waarde om zelf mee aan de slag te gaan. Een afwijkend natrium hoort besproken te worden met je huisarts, in beide richtingen.
Betekent een laag natrium dat je meer zout moet eten?
Meestal niet, en dit is de belangrijkste misvatting rond deze waarde. Omdat een laag natrium doorgaans door te veel water of door medicatie ontstaat, lost extra zout het onderliggende probleem niet op. Wat er nodig is, hangt volledig af van de oorzaak, en die stelt je huisarts vast.
Het Voedingscentrum wijst er bovendien op dat de gemiddelde Nederlander eerder te veel dan te weinig zout binnenkrijgt, vooral via bewerkte producten. Meer zout eten op eigen initiatief is dus zelden de juiste conclusie uit een lage uitslag.
Wil je begrijpen hoe zout en je bloedwaarden samenhangen, lees dan zout en je gezondheid.
Wanneer laat je je natrium meten?
Meten is zinvol bij klachten die passen bij een verstoorde vochtbalans, of bij medicatie die daarop ingrijpt. Denk aan onverklaarde verwardheid, aanhoudende hoofdpijn met misselijkheid, gebruik van plaspillen of antidepressiva, of veel drinken bij duursport. Zonder klachten voegt een losse natriumbepaling weinig toe.
Natrium wordt bijna altijd samen met kalium en de nierwaarden bekeken, want die drie hangen aan elkaar. Je kunt natrium en kalium laten meten in een uitgebreide gezondheidscheck bij Vitalcheck, zonder verwijzing.
Voor het bredere plaatje lees je de pijler over mineralen en spoorelementen, en voor de tegenhanger van natrium je kaliumwaarde. Een afwijkend natrium hoort thuis bij je huisarts, zeker als je klachten hebt.
Referenties
- Adrogué HJ, Madias NE. Hyponatremia. N Engl J Med. 2000. PMID 10824078.
- Hoorn EJ, Zietse R. Diagnosis and Treatment of Hyponatremia. J Am Soc Nephrol. 2017. PMID 28174217.
- Hew-Butler T, et al. Statement of the 3rd International Exercise-Associated Hyponatremia Consensus Development Conference. Br J Sports Med. 2015. PMID 26227507.
- Voedingscentrum. Zout.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
