Spierpijn door statines: wat je kunt doen en wat je CK-waarde zegt

Spierpijn door statines zit meestal in beide bovenbenen of schouders, is symmetrisch, en begint binnen enkele weken na de start of na een dosisverhoging. De bloedwaarde die erbij hoort is CK, oftewel creatinekinase. Bij de meeste mensen met klachten blijft die gewoon normaal, en dat is op zichzelf al bruikbare informatie.

Wat me opvalt in gesprekken hierover: bijna niemand weet dat een zware training de meting compleet kan vertroebelen.

Waarom krijg je van statines spierpijn?

Het mechanisme is nog niet volledig opgehelderd. De meest genoemde verklaring is dat statines naast cholesterol ook de aanmaak van co-enzym Q10 remmen, dat meespeelt in de energievoorziening van spiercellen. Vetoplosbare statines dringen makkelijker spierweefsel binnen, wat een deel van de verschillen tussen middelen zou kunnen verklaren.

Simvastatine en atorvastatine zijn lipofiel en passeren celmembranen passief. Pravastatine en rosuvastatine zijn hydrofiel en hebben een levertransporter nodig, waardoor ze minder in spierweefsel terechtkomen. Het Farmacotherapeutisch Kompas vermeldt die eigenschap bij elk middel apart.

Dat verschil is de reden dat een wissel tussen middelen soms helpt. Het is ook de reden dat je die wissel niet zelf maakt.

Hoe herken je spierpijn die bij een statine past?

Aan vier kenmerken: de pijn zit aan beide kanten, in grote spiergroepen zoals bovenbenen, heupen of schouders, hij begint binnen zes weken na start of dosisverhoging, en hij verdwijnt binnen twee tot vier weken na een begeleide pauze. Pijn in een enkele spier of een enkel gewricht past er minder bij.

Belangrijk is wat er nog meer speelde in diezelfde weken. Een verkoudheid, een nieuw trainingsschema, slecht slapen, of een schildklier die uit balans raakt, geven allemaal vergelijkbare klachten.

Bij hevige pijn met krachtverlies en donkerbruine urine wacht je niet op een afspraak. Dan neem je dezelfde dag contact op, want dat kan wijzen op afbraak van spierweefsel.

Wat zegt je CK-waarde precies?

CK is een enzym dat vrijkomt als spiercellen beschadigd raken. Een normale waarde bij aanhoudende klachten maakt het minder waarschijnlijk dat er echte spierschade speelt. Een fors verhoogde waarde is een signaal om snel met een arts te overleggen. De tussenzone is precies waar context nodig is.

De grenswaarden verschillen per laboratorium en per geslacht, dus lees altijd de referentie op je eigen uitslag. Meer over dit enzym staat op de pagina over creatinekinase.

Waarom kan een training je CK-meting verstoren?

Omdat intensieve inspanning zelf spiercellen beschadigt. Krachttraining, een lange duurloop of ongewend zwaar tuinwerk kunnen je CK dagenlang optillen, soms tot een veelvoud van je normale waarde. Meet je vlak daarna, dan meet je je training en niet je medicatie.

Stel, twee mensen op atorvastatine 40 mg laten allebei hun CK prikken en komen uit op 620 U/l. De een deed drie dagen eerder zijn eerste squat-sessie in maanden. De ander zat de hele week op kantoor.

Zelfde getal, totaal andere betekenis. Een rustperiode van 48 tot 72 uur voor de meting haalt die ruis eruit. Meer over hoe inspanning je bloedwaarden verschuift staat in herstel meten in je bloed.

Wat kun je doen bij spierpijn door statines?

Als eerste: opschrijven in plaats van stoppen. Noteer twee weken lang welke spieren pijn doen, op welk moment van de dag, hoe erg op een schaal van 0 tot 10, en wat er verder veranderde. Voeg je startdatum en elke dosisaanpassing toe. Bespreek dat overzicht met je huisarts.

Je arts heeft daarna verschillende opties: een lagere dosis, een ander middel, een schema om de dag, of een begeleide pauze om te zien of de klachten wegtrekken. Welke route past, hangt af van je risicoprofiel en je eerdere waarden.

Zelf stoppen is de enige stap die ik echt zou afraden. Vier op de vijf mensen die vanwege spierklachten stoppen, stoppen met een middel dat de klacht waarschijnlijk niet veroorzaakte (PMID 36049498).

Hoe lang duurt spierpijn na het stoppen met statines?

Als het middel de oorzaak was, verdwijnen de klachten meestal binnen twee tot vier weken. Statines stapelen niet op en werken niet na, dus een langer aanhoudende pijn wijst vaker op een andere oorzaak. Blijft het na een maand hetzelfde, dan is verder kijken zinvoller dan opnieuw wisselen.

In SAMSON trad negentig procent van de klachtenlast tijdens statinemaanden ook op tijdens placebomaanden, en kon de helft van de deelnemers daarna opnieuw beginnen (PMID 33196154). StatinWISE vond bij 200 huisartspatienten een gemiddeld verschil van -0,11 tussen statine- en placeboperiodes (PMID 33627334).

Een lipidenpanel laat zien wat er ondertussen met je cholesterol gebeurt. De bredere uitleg over dit middel staat in het overzichtsartikel over statines, en over de kans op klachten in hoe vaak bijwerkingen echt voorkomen.

Bronnen

1. Cholesterol Treatment Trialists Collaboration. Effect of statin therapy on muscle symptoms. Lancet. 2022;400(10355):832-845. PMID 36049498.
2. Wood FA, Howard JP, Finegold JA, et al. N-of-1 Trial of a Statin, Placebo, or No Treatment to Assess Side Effects. N Engl J Med. 2020;383(22):2182-2184. PMID 33196154.
3. Herrett E, Williamson E, Brack K, et al. Statin treatment and muscle symptoms: series of randomised, placebo controlled n-of-1 trials. BMJ. 2021;372:n135. PMID 33627334.
4. Jones PH, Davidson MH, Stein EA, et al. Comparison of the efficacy and safety of rosuvastatin versus atorvastatin, simvastatin, and pravastatin across doses (STELLAR Trial). Am J Cardiol. 2003;92(2):152-160. PMID 12860216.

Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.