Stollingsonderzoek: INR, aPTT, fibrinogeen en trombocyten

Bloed stolt in twee stappen. Zodra een bloedvat beschadigd raakt, hechten trombocyten zich aan de wand en vormen ze binnen seconden een eerste propje. Daarna komt een reeks stollingsfactoren op gang die over dat propje een stevig netwerk van fibrine weeft, zodat het wondje ook dichtblijft. Loopt een van die twee stappen minder soepel, dan merk je dat meestal aan alledaagse dingen.

Denk aan blauwe plekken die opkomen zonder dat je weet waar je je gestoten hebt, bloedneuzen die vaker terugkomen dan vroeger, een sneetje bij het scheren dat maar blijft nabloeden, of menstruaties die je als zwaar ervaart. Een stollingsonderzoek kijkt naar beide helften van de keten tegelijk, zodat je niet hoeft te gissen aan welke kant het zit.

Goed om vooraf te weten: een waarde die net buiten het referentiebereik valt komt vaak voor, en de verklaring is meestal alledaags. Een infectie waar je net overheen bent of een verschil tussen laboratoria kan al genoeg zijn. Een afwijkende uitslag is aanleiding voor een gesprek, niet meteen reden tot zorg.

Dit stollingsonderzoek kan passen bij:

• mensen die sneller blauwe plekken krijgen of langer nabloeden dan ze van zichzelf gewend zijn
• mensen bij wie een arts een stollingsonderzoek heeft aangevraagd en die dat zonder verwijzing willen laten doen
• mensen met een familielid dat een bekende bloedings- of stollingsstoornis heeft
• mensen met een leveraandoening, omdat de lever vrijwel alle stollingsfactoren aanmaakt

Gebruik je bloedverdunners en wil je je INR laten controleren om je dosering bij te stellen? Dan is dit onderzoek niet wat je zoekt. Die controle hoort bij je trombosedienst, die je waarde in een vast schema volgt en je dosis direct aanpast.

Je krijgt vier waarden gemeten, twee per helft van de stollingsketen:

• INR: een gestandaardiseerde maat voor hoe snel de stollingsroute afrondt die buiten het bloedvat op gang komt. Door die standaardisatie zijn uitslagen van verschillende labs met elkaar te vergelijken.
• aPTT: dekt de route die binnen het bloedvat start en meet hoeveel tijd die nodig heeft.
• Fibrinogeen: het eiwit waarvan het fibrinenetwerk wordt gebouwd, oftewel de grondstof voor de laag die over het propje uithardt.
• Trombocyten: de bloedplaatjes die het allereerste propje vormen.

Alle vier vallen onder de categorie Stolling, waar je per waarde uitgebreidere uitleg vindt.

Een verlengde INR of aPTT wijst erop dat een stollingsfactor laag is, of dat er iets in je bloed zit dat de keten afremt. Welke van de twee verlengd is, zegt daarbij iets over de plek: de INR staat voor de route die buiten het bloedvat begint, de aPTT voor de route die binnenin start. Zijn ze allebei verlengd, dan ligt de oorzaak eerder in het stuk dat beide routes delen.

Een laag fibrinogeen of een laag aantal trombocyten wijst naar het andere uiteinde van de keten: minder grondstof om het netwerk mee te bouwen, of minder bloedplaatjes om het eerste propje mee te vormen.

Wat deze screening doet, is de vraag kleiner maken. Hij vertelt in welke richting het zinvol is om verder te kijken, niet wat je precies hebt. Welk vervolgonderzoek daarna aan de beurt is, bepaalt een arts op basis van je uitslag en je klachten.

Voor dit onderzoek wordt bloed uit een ader afgenomen bij een van de 700+ gecertificeerde afnamepunten in Nederland. Na je bestelling kies je zelf een locatie en een moment dat je uitkomt.

Stollingstesten vragen om een citraatbuis die tot aan het streepje gevuld moet zijn en die snel bij het lab moet aankomen, anders schuiven de waarden. Daarom gebeurt de afname door getraind personeel op een gecertificeerde locatie, en niet thuis.

Een stollingsonderzoek kan onder meer nuttig zijn:

• voorafgaand aan een geplande ingreep waarvoor een kliniek of tandarts om stollingswaarden vraagt
• als bloedingsklachten al een tijd spelen en je met concrete waarden een consult in wilt gaan
• bij het volgen van een bekende leveraandoening, omdat de lever de stollingsfactoren aanmaakt
• als een familielid een vastgestelde bloedingsstoornis heeft en je wilt weten hoe jouw waarden ervoor staan

Elke waarde wordt getoond naast het referentiebereik van het laboratorium dat je bloed heeft geanalyseerd. Dat is bij stollingstesten belangrijker dan bij veel andere bepalingen: de uitkomst hangt af van het gebruikte reagens en van de apparatuur, waardoor de bereiken per lab verschillen. Dezelfde aPTT kan in het ene lab midden in het bereik vallen en in het andere er net boven.

Een waarde buiten het bereik is geen diagnose. Het betekent dat deze bepaling afwijkt van wat het lab bij de meeste mensen meet, meer niet. Milde afwijkingen in één enkele waarde worden regelmatig gevonden bij mensen die nooit een bloeding hebben gehad die opviel.

Nuchter zijn is niet nodig. Je kunt gewoon eten en drinken en op elk moment van de dag terecht.

Noteer wel drie dingen voor je uitslag: een infectie of griep die je op dat moment onder de leden hebt, een zwangerschap, en het gebruik van antistollingsmiddelen of hooggedoseerde supplementen. Alle drie kunnen ze je waarden verschuiven, dus vermeld ze als je de uitslag bespreekt.

Je uitslag staat binnen enkele werkdagen online. Je ziet per waarde je eigen meting naast het referentiebereik van het lab, met een toelichting in gewone taal.

Elke uitslag krijgt een professionele beoordeling van een BIG-geregistreerde arts. Valt een waarde buiten het bereik, bespreek dat dan met je huisarts. Die kan je uitslag naast je klachten, je medicijnen en je voorgeschiedenis leggen en bepalen of vervolgonderzoek zinvol is.