Ga naar hoofdinhoud
Your session has expired. Reloading...
Hormonen

17-OH-progesteron: wat de waarde zegt over je bijnier en wanneer hij te hoog is

Je bijnieren maken cortisol in een reeks stappen, en 17-OH-progesteron is een van die tussenstappen. Het enzym 21-hydroxylase zet 17-OH-progesteron om in 11-deoxycortisol, waaruit je bijnier daarna cortisol maakt.

Werkt 21-hydroxylase te weinig, dan stapelt 17-OH-progesteron zich op en maakt de bijnier er deels mannelijke geslachtshormonen van; die erfelijke aandoening heet congenitale bijnierhyperplasie (CAH). Hoe hoog je 17-OH-progesteron is, laat alleen een bloedtest zien.

17-OH-progesteron wordt uitgedrukt in nanomol per liter (nmol/L), en Star-SHL en Diagnostiek voor U geven voor volwassenen alleen een bovengrens per geslacht en leeftijd. Voor mannen van 40 tot 50 jaar ligt die grens bij beide op < 4,05 nmol/L, voor vrouwen van die leeftijd op < 2,36 nmol/L.

Beoordeling door arts inbegrepen

17-OH-progesteron is een tussenstap in de aanmaak van cortisol in de bijnier, en de standaardmeting om congenitale bijnierhyperplasie (CAH) vast te stellen. De grens verschilt per laboratorium, leeftijd, geslacht en cyclusfase.

  • De richtlijn van de Endocrine Society adviseert te prikken voor 8 uur 's ochtends, en bij vrouwen die menstrueren vroeg in de folliculaire fase.
  • In de luteale fase ligt de waarde hoger: Diagnostiek voor U hanteert dan < 8,78 nmol/L, tegen < 2,12 nmol/L in de folliculaire fase.
  • Een op een willekeurig moment gemeten waarde kan bij de milde vorm van CAH normaal zijn.

Referentiewaarden

Bekijk de waarde die voor jou geldt:

Kies man of vrouw — dit bereik verschilt per geslacht.

Vul je leeftijd in — dit bereik verandert met de leeftijd.

Dit bereik hangt ook af van bijvoorbeeld cyclusfase of afnamemateriaal; de gemarkeerde rijen gelden voor jouw groep.

Man Jouw groep
nmol/L
Laag 1 Normaal 10 Hoog
Vrouw Jouw groep
nmol/L
Laag 0.3 Normaal 7.5 Hoog

Referentiewaarden kunnen variëren tussen laboratoria. Wanneer u een test bestelt, beoordeelt een BIG-geregistreerde arts uw persoonlijke resultaten in context. Bespreek voor behandelbeslissingen uw resultaten met uw huisarts.

Check je eigen waarde

17-OH Progesteron: wat Nederlandse laboratoria hanteren

Referentiewaarden per groep, in nmol/L
Star-shl · Man · 20–29 jaar · een grens, geen bereik < 3,44 nmol/L
3,44
Star-shl · Vrouw · 20–29 jaar · een grens, geen bereik < 2,54 nmol/L
2,54
Star-shl · Man · 30–39 jaar · een grens, geen bereik < 3,84 nmol/L
3,84
Star-shl · Vrouw · 30–39 jaar · een grens, geen bereik < 2,57 nmol/L
2,57
Star-shl · Man · 40–49 jaar · een grens, geen bereik < 4,05 nmol/L
4,05
Star-shl · Vrouw · 40–49 jaar · een grens, geen bereik < 2,36 nmol/L
2,36
Star-shl · Man · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 3,93 nmol/L
3,93
Star-shl · Vrouw · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 2,05 nmol/L
2,05
Unilabs · Vrouw · 18–50 jaar · folliculaire fase 0,45–3,00 nmol/l
0,45 3
Unilabs · Vrouw · 18–50 jaar · luteale fase 1,0–8,5 nmol/l
1 8,5
Unilabs · Vrouw · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 1,6 nmol/l
1,6
Unilabs · Man · 18 jaar en ouder 1,0–7,5 nmol/l
1 7,5
Certe · Vrouw · 20–49 jaar 0,23–7,56 nmol/L
0,23 7,56
Certe · Vrouw · 49–59 jaar 0,32–5,24 nmol/L
0,32 5,24
Certe · Vrouw · 59–70 jaar 0,31–3,75 nmol/L
0,31 3,75
Certe · Vrouw · 70–79 jaar 0,36–2,36 nmol/L
0,36 2,36
Certe · Man · 20–40 jaar 1,83–6,47 nmol/L
1,83 6,47
Certe · Man · 40–79 jaar 1,30–7,62 nmol/L
1,3 7,62
Diagnostiek voor U · Vrouw · 20–29 jaar · een grens, geen bereik < 2,54 nmol/L
2,54
Diagnostiek voor U · Vrouw · 30–39 jaar · een grens, geen bereik < 2,57 nmol/L
2,57
Diagnostiek voor U · Vrouw · 40–49 jaar · een grens, geen bereik < 2,36 nmol/L
2,36
Diagnostiek voor U · Vrouw · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 2,05 nmol/L
2,05
Diagnostiek voor U · Vrouw · een grens, geen bereik · folliculaire fase < 2,12 nmol/L
2,12
Diagnostiek voor U · Vrouw · een grens, geen bereik · luteale fase < 8,78 nmol/L
8,78
Diagnostiek voor U · Man · 20–29 jaar · een grens, geen bereik < 3,44 nmol/L
3,44
Diagnostiek voor U · Man · 30–39 jaar · een grens, geen bereik < 3,84 nmol/L
3,84
Diagnostiek voor U · Man · 40–49 jaar · een grens, geen bereik < 4,05 nmol/L
4,05
Diagnostiek voor U · Man · 50 jaar en ouder · een grens, geen bereik < 3,93 nmol/L
3,93
0 9,66 nmol/L

Bron: Star-shl

Bron: Unilabs

Bron: Certe

Bron: Diagnostiek voor U

Elke waarde zoals het laboratorium die zelf publiceert, opgehaald in 2026.

17-OH Progesteron: wat deze test meet

Een 17-OH-progesterontest geeft aan hoeveel nanomol 17-hydroxyprogesteron er in elke liter van je serum zit, het heldere deel van het bloed na stolling. Star-SHL laat de waarde bij het Algemeen Medisch Laboratorium (AML) meten met LC-MS/MS, een techniek die stoffen eerst scheidt en daarna op hun massa herkent, en ook de richtlijn van de Endocrine Society kiest voor die techniek.

Laboratoria hanteren niet allemaal dezelfde grenzen voor 17-OH-progesteron: Unilabs geeft voor mannen vanaf 18 jaar 1 tot 7,5 nmol/l, waar Star-SHL voor mannen van 20 tot 30 jaar alleen een bovengrens van < 3,44 nmol/L noemt.

17-OH Progesteron: waarom deze waarde ertoe doet

17-OH-progesteron is de bloedwaarde waarmee artsen congenitale bijnierhyperplasie (CAH) aantonen: volgens de richtlijn van de Endocrine Society is een meting van 17-OH-progesteron nog altijd de standaard voor die diagnose, meestal samen met een stimulatietest. CAH ontstaat volgens de richtlijn in ongeveer 95% van de gevallen door een fout in het gen CYP21A2, dat de bouwtekening voor 21-hydroxylase bevat.

17-OH Progesteron: zo verloopt het bloedonderzoek

Verwijzing
Geen verwijzing van de huisarts nodig. Na de bestelling regelen wij de verwijzing via ZorgDomein, binnen één werkdag; bestellingen na 17:00 uur of in het weekend starten de volgende werkdag. ZorgDomein mailt een barcode, en die barcode is wat de priklocatie nodig heeft.
Afname
Bloedafname uit een ader in de arm, op een priklocatie van een partnerlaboratorium. Geen thuistest, geen vingerprik.
Waar
650+ priklocaties van onafhankelijke laboratoria door heel Nederland. Priklocaties

17-OH Progesteron: wanneer is meten zinvol?

Bij mensen voorbij de babytijd met klachten adviseert de richtlijn van de Endocrine Society een 17-OH-progesterontest met bloed dat voor 8 uur 's ochtends is afgenomen. Bij de milde vorm van CAH kan een meting op een willekeurig tijdstip volgens de richtlijn een normale uitkomst geven, en daarom gaat de voorkeur naar een vroege ochtendmeting.

Twijfelt de arts over de uitslag, dan volgt volgens de richtlijn een stimulatietest met cosyntropine, een vorm van ACTH die de bijnier tot maximale aanmaak aanzet.

17-OH Progesteron: klachten bij een te hoge of te lage waarde

Lage waarden

Een lage 17-OH-progesteron past bij Star-SHL en Diagnostiek voor U binnen de referentiewaarden, want beide labs noemen voor volwassenen alleen een bovengrens, zoals < 2,57 nmol/L voor vrouwen van 30 tot 40 jaar. Aan een lage waarde verbindt de richtlijn van de Endocrine Society geen klachten of aandoening.

Hoge waarden

De milde vorm van CAH, een oorzaak van een hoge 17-OH-progesteron, geeft volgens de richtlijn van de Endocrine Society wisselende verschijnselen van een teveel aan mannelijke hormonen en soms helemaal geen klachten. Een bijniercrisis ontstaat bij de milde vorm volgens de richtlijn over het algemeen niet.

17-OH Progesteron: oorzaken van een te lage of te hoge waarde

Wat de waarde verhoogt

  • Congenitale bijnierhyperplasie door 21-hydroxylasetekort

    Volgens de richtlijn van de Endocrine Society komt CAH in ongeveer 95% van de gevallen door een fout in het gen voor 21-hydroxylase; dat enzym zet 17-OH-progesteron om, en bij een tekort hoopt 17-OH-progesteron zich op.

  • Milde (niet-klassieke) CAH

    Bij de milde vorm kan een op een willekeurig moment gemeten 17-OH-progesteron normaal zijn; daarom adviseert de richtlijn bloed van voor 8 uur 's ochtends.

  • Andere enzymtekorten in de bijnier

    Volgens de richtlijn kan 17-OH-progesteron ook verhoogd zijn bij een tekort aan 11-bèta-hydroxylase en, zeldzamer, aan 3-bèta-hydroxysteroïddehydrogenase of P450-oxidoreductase.

  • Zwangerschap

    Volgens de richtlijn is 17-OH-progesteron bij de moeder verhoogd in een normale zwangerschap.

  • Tweede helft van de menstruatiecyclus

    In de luteale fase ligt de waarde hoger: Unilabs hanteert dan 1,0 tot 8,5 nmol/l, tegen 0,45 tot 3 nmol/l in de folliculaire fase, bij vrouwen van 18 tot 50 jaar.

17-OH Progesteron: leefstijl en deze waarde

Bij een verhoogde 17-OH-progesteron is de volgende stap aan de arts, die volgens de richtlijn van de Endocrine Society bij een twijfelachtige waarde een stimulatietest en een volledig profiel van bijnierhormonen laat doen. Wordt bij een volwassene de milde vorm van CAH vastgesteld, dan beveelt de richtlijn erfelijkheidsadvies aan door iemand die de aandoening kent.

17-OH Progesteron: veelgestelde vragen

Waarom wordt 17-OH-progesteron voor 8 uur 's ochtends geprikt?

17-OH-progesteron wordt volgens de richtlijn van de Endocrine Society voor 8 uur 's ochtends gemeten, omdat een waarde op een willekeurig moment bij de milde vorm van CAH normaal kan zijn. De richtlijn adviseert daarbij een meting met LC-MS/MS.

Komt een 17-OH-progesteron boven de grens altijd door een 21-hydroxylasetekort?

Nee, een 17-OH-progesteron boven de grens hoeft niet door CAH met een 21-hydroxylasetekort te komen. Volgens de richtlijn van de Endocrine Society kan de waarde ook verhoogd zijn bij een tekort aan 11-bèta-hydroxylase en, zeldzamer, bij twee andere enzymtekorten, en ook een normale zwangerschap verhoogt volgens de richtlijn de 17-OH-progesteron van de moeder.

Kun je drager zijn van CAH?

Dragerschap bestaat bij CAH door een tekort aan 21-hydroxylase, de erfelijke aandoening waarbij 17-OH-progesteron zich ophoopt: elke volgende broer of zus van iemand met CAH heeft volgens de richtlijn van de Endocrine Society 50% kans om drager te zijn zonder klachten, en 25% kans op de aandoening zelf. Een 17-OH-progesterontest toont dragerschap niet betrouwbaar aan, want de iets hogere waarde van dragers na stimulatie overlapt met die van niet-dragers; de richtlijn noemt genetisch onderzoek de betere methode.

17-OH Progesteron: bronnen

  1. Star-shl, Labbepalingen (referentiewaarden per bepaling), star-shl.nl, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) star-shl.nl
  2. Unilabs, Bepalingenklapper (referentiewaarden per bepaling), bepalingenklapper.nl, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) bepalingenklapper.nl
  3. Certe, Bepalingenwijzer (referentiewaarden per bepaling), bepalingenwijzer.certe.nl, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) bepalingenwijzer.certe.nl
  4. Diagnostiek voor U, eLabgids (Referentiewaarden DvU), diagnostiek.getincontrol.eu, geraadpleegd 2026-10-01 (opgehaald 2026) diagnostiek.getincontrol.eu
  5. Speiser PW et al. Congenital Adrenal Hyperplasia Due to Steroid 21-Hydroxylase Deficiency: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab 2018;103(11):4043-4088. (opgehaald 2026) pmc.ncbi.nlm.nih.gov

Onderzoeken met verwante waarden

Deze panelen meten waarden uit dezelfde categorie als deze marker.

Sporters

Whoop Women's Health

Een bloedonderzoek met 54 biomarkers voor vrouwen, geïnspireerd op het WHOOP Women's Health Panel — vruchtbaarheids-, cyclus- en schildklierhormonen plus een complete stofwisselings- en voedingsbasis.

Volledig Bloedbeeld Alkalische Fosfatase ALAT (Alanine-aminotransferase) ASAT (Aspartaat-aminotransferase) Albumine Totaal Eiwit Bilirubine Totaal Apo(B) (Apolipoproteïne B) Cholesterol Totaal LDL Cholesterol HDL Cholesterol Triglyceriden Lp(a) Ureum Kreatinine eGFR (Geschatte Glomerulaire Filtratiesnelheid) Calcium Bicarbonaat Chloride Natrium Kalium Magnesium Cortisol DHEA-S Oestradiol (E2) FSH (Follikelstimulerend Hormoon) LH (Luteïniserend Hormoon) SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline) Testosteron Totaal Vrij Testosteron TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) Glucose (Nuchter) HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) Insuline (Nuchter) HOMA-IR CRP (C-Reactief Proteïne) Homocysteïne Ferritine IJzer Transferrine Transferrine Saturatie Vitamine D (25-OH) AMH (Anti-Mülleriaans Hormoon) Progesteron Prolactine Anti-TPO Vrij T3 (Trijodothyronine) Vrij T4 (Thyroxine) Leptine Vitamine B12 Foliumzuur Fosfaat Bilirubine Direct Bilirubine (indirect) Cholesterol/HDL-ratio Non-HDL-cholesterol LDL/HDL-ratio
€709,-
Sporters

Whoop Men's Health

Een bloedonderzoek met 49 biomarkers voor mannen, geïnspireerd op het WHOOP Men's Health Panel — testosteron, PSA en prostaatgezondheid plus een complete stofwisselings- en hormoonbasis.

Volledig Bloedbeeld Alkalische Fosfatase ALAT (Alanine-aminotransferase) ASAT (Aspartaat-aminotransferase) Albumine Totaal Eiwit Bilirubine Totaal Apo(B) (Apolipoproteïne B) Cholesterol Totaal LDL Cholesterol HDL Cholesterol Triglyceriden Lp(a) Ureum Kreatinine eGFR (Geschatte Glomerulaire Filtratiesnelheid) Calcium Bicarbonaat Chloride Natrium Kalium Magnesium Cortisol DHEA-S Oestradiol (E2) FSH (Follikelstimulerend Hormoon) LH (Luteïniserend Hormoon) SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline) Testosteron Totaal Vrij Testosteron TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) Glucose (Nuchter) HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) Insuline (Nuchter) HOMA-IR CRP (C-Reactief Proteïne) Homocysteïne Ferritine IJzer Transferrine Transferrine Saturatie Vitamine D (25-OH) PSA (Prostaatspecifiek Antigeen) Prolactine Leptine Urinezuur Zink Bilirubine Direct Bilirubine (indirect) Cholesterol/HDL-ratio Non-HDL-cholesterol LDL/HDL-ratio
€659,-
Sporters

Whoop Performance Health

Een bloedonderzoek met 51 biomarkers voor prestaties, geïnspireerd op het WHOOP Performance Health Panel — herstel, bloedaanmaak, schildklier, hormonen, ijzer en voedingsstatus voor wie traint.

Volledig Bloedbeeld Alkalische Fosfatase ALAT (Alanine-aminotransferase) ASAT (Aspartaat-aminotransferase) Albumine Totaal Eiwit Bilirubine Totaal Apo(B) (Apolipoproteïne B) Cholesterol Totaal LDL Cholesterol HDL Cholesterol Triglyceriden Lp(a) Ureum Kreatinine eGFR (Geschatte Glomerulaire Filtratiesnelheid) Calcium Bicarbonaat Chloride Natrium Kalium Magnesium Cortisol DHEA-S Oestradiol (E2) FSH (Follikelstimulerend Hormoon) LH (Luteïniserend Hormoon) SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline) Testosteron Totaal Vrij Testosteron TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) Glucose (Nuchter) HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) Insuline (Nuchter) HOMA-IR CRP (C-Reactief Proteïne) Homocysteïne Ferritine IJzer Transferrine Transferrine Saturatie Vitamine D (25-OH) IGF-1 Creatine Kinase (CK) Reticulocyten Vrij T3 (Trijodothyronine) Vrij T4 (Thyroxine) Vitamine B12 Foliumzuur Bilirubine Direct Bilirubine (indirect) Cholesterol/HDL-ratio Non-HDL-cholesterol LDL/HDL-ratio
€689,-
Sporters

Whoop

Een uitgebreid bloedonderzoek met 45 biomarkers, geïnspireerd op WHOOP Advanced Labs — een diepgaande blik op stofwisseling, hart- en vaatrisico, hormonen, lever, nieren en ontsteking.

SHBG (Geslachtshormoonbindend Globuline) TSH (Schildklierstimulerend Hormoon) ALAT (Alanine-aminotransferase) LDL Cholesterol Cortisol DHEA-S Oestradiol (E2) Vrij Testosteron FSH (Follikelstimulerend Hormoon) LH (Luteïniserend Hormoon) Testosteron Totaal Bicarbonaat Calcium Chloride Ferritine IJzer Magnesium Kalium Natrium Transferrine CRP (C-Reactief Proteïne) Homocysteïne Glucose (Nuchter) HbA1c (Geglycosyleerd Hemoglobine) Apo(B) (Apolipoproteïne B) HDL Cholesterol Cholesterol Totaal Albumine HOMA-IR Alkalische Fosfatase ASAT (Aspartaat-aminotransferase) Bilirubine Totaal Totaal Eiwit Ureum Kreatinine Vitamine D (25-OH) eGFR (Geschatte Glomerulaire Filtratiesnelheid) Insuline (Nuchter) Leukocyten Differentiatie Transferrine Saturatie Lp(a) Triglyceriden Klein Bloedbeeld Bilirubine Direct Bilirubine (indirect) Cholesterol/HDL-ratio Non-HDL-cholesterol LDL/HDL-ratio
€499,-

Medisch adviseur

Medische standaarden

Dr. Naimi ziet toe op de medische standaarden achter onze content en beoordelingen.

Medisch beleid
CIBG Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport Officiële BIG-registratie BIG 49928676701 Opent in een nieuw tabblad

17-OH Progesteron

€81,-