Ja, coeliakie kan op latere leeftijd beginnen. De aandoening wordt steeds vaker na je 50e vastgesteld, en kan zich in principe op elke leeftijd voor het eerst laten zien. Veel mensen denken dat het iets van de kindertijd is.
Ik vind dat de term 'op latere leeftijd' vaak voor verwarring zorgt. Het idee dat je een auto-immuunziekte na een bepaalde leeftijd niet meer kunt ontwikkelen, klopt hier gewoon niet.
Deze post gaat over die volwassen kant van coeliakie. Voor het bredere plaatje hebben we een aparte uitleg over het verschil tussen glutenintolerantie en coeliakie.
Kun je op latere leeftijd coeliakie krijgen?
Ja, dat kan. Coeliakie is een auto-immuunreactie op gluten die zich op elke leeftijd voor het eerst kan uiten, ook na je 40e of 50e. Onderzoek onder ouderen laat zien dat nieuwe diagnoses op latere leeftijd geen zeldzaamheid zijn. De aanleg zit er soms al jaren, maar wordt pas later actief.
Volgens Thuisarts.nl ontstaat coeliakie doordat je afweersysteem reageert op gluten uit tarwe, rogge en gerst. Die reactie beschadigt langzaam de dunne darm.
Het verschil met kinderen zit vooral in het beeld. Kinderen krijgen vaak duidelijke darmklachten, terwijl volwassenen soms alleen subtiele signalen merken.
Bij sommige mensen sluimert die aanleg lang zonder klachten. Een duidelijke aanleiding kan het proces dan later op gang brengen.
Wat kan coeliakie op latere leeftijd uitlokken?
Meestal is er geen enkele oorzaak aan te wijzen. Toch zien onderzoekers vaak een lichamelijke of emotionele belasting rond het begin van de klachten. Denk aan een infectie, een zwangerschap, een operatie of een lange periode van stress. Deze gebeurtenissen kunnen mogelijk een rol spelen bij het actief worden van de aanleg.
De tabel hieronder zet mogelijke triggers op een rij.
| Mogelijke trigger op latere leeftijd | Wat er kan spelen |
|---|---|
| Een virusinfectie of maagdarminfectie | Een heftige infectie kan het afweersysteem mogelijk 'aanzetten' tegen gluten. |
| Zwangerschap en bevalling | De hormonale en immuunveranderingen rond een zwangerschap vallen soms samen met het begin van klachten. |
| Een operatie of ernstige ziekte | Grote lichamelijke stress kan bij sommige mensen samenvallen met de eerste symptomen. |
| Langdurige stress | Aanhoudende stress kan het immuunsysteem beïnvloeden en klachten mogelijk zichtbaarder maken. |
| Veranderingen in het darmmicrobioom | Een verstoorde darmflora wordt onderzocht als mogelijke factor bij het ontstaan. |
| Genetische aanleg die pas later tot uiting komt (HLA-DQ2/DQ8) | Zonder deze genen krijg je vrijwel geen coeliakie, maar ze verklaren niet waarom het juist nu begint. |
Belangrijk: dit zijn verbanden, geen zekerheden. Ze bewijzen niet dat de coeliakie hierdoor is ontstaan.
Waarom wordt coeliakie bij volwassenen vaak gemist?
Omdat de klachten vaak vaag zijn en makkelijk aan iets anders worden toegeschreven. Bij drukke dertigers, veertigers en vijftigers krijgen moeheid, een opgeblazen gevoel of een wisselende stoelgang al snel het etiket 'druk', 'stress' of 'gewoon de leeftijd'. Daardoor duurt het soms jaren voordat iemand aan coeliakie denkt.
Daar komt bij dat veel volwassenen hun klachten wegwuiven. Je bent druk, je slaapt slecht, je eet onregelmatig, dus een opgeblazen gevoel voelt logisch.
Bij volwassenen zijn de symptomen bovendien vaak atypisch. Niet iedereen heeft buikpijn of diarree.
Soms zijn de enige signalen bloedarmoede, tekorten of aanhoudende vermoeidheid. Over die laatste schreven we in altijd moe en de mogelijke oorzaken.
Vage klachten zijn geen bewijs, maar wel een reden om beter te kijken.
Herken je jezelf hierin? Ons overzicht van coeliakie symptomen bij volwassenen zet de signalen op een rij die vaak over het hoofd worden gezien.
Vage klachten die vaak verkeerd worden geduid
Coeliakie op latere leeftijd toont zich lang niet altijd in de darm. Sommige mensen hebben vooral vermoeidheid, bloedarmoede, botontkalking of stemmingsklachten. Anderen merken juist een opgeblazen buik na brood of pasta. Juist die variatie maakt dat het beeld makkelijk wordt aangezien voor iets anders.
Ook botontkalking of onverklaarde bloedarmoede kan een eerste hint zijn. Een arts kan dan besluiten om breder te kijken dan alleen de darm.
Volgens het Voedingscentrum is een glutenvrij dieet op dit moment de enige behandeling bij coeliakie. Maar zomaar stoppen met gluten kan een latere test juist vertroebelen.
Wie op eigen houtje gluten schrapt, kan de diagnose lastiger maken. Sommige mensen kiezen ervoor om eerst te laten testen voordat ze hun voeding aanpassen.
Wat je kunt doen als je twijfelt
Als je klachten je al langer bezighouden, kun je erover praten met je huisarts. Coeliakie is met bloedonderzoek vaak goed op te sporen, zolang je op dat moment nog gluten eet. Je huisarts bepaalt samen met jou of verder onderzoek zinvol is. Sommige mensen kiezen voor een eerste bloedtest om meer duidelijkheid te krijgen.
Blijf tot die tijd gewoon gluten eten, tenzij je arts iets anders adviseert. Anders kan de uitslag onterecht geruststellend zijn.
Wil je weten wat er bij zo'n test wordt gemeten? De coeliakie test legt uit welke bloedwaarden een rol spelen en wanneer testen logisch kan zijn.
Je kunt ook zelf een coeliakie test laten doen als eerste stap. Bespreek een afwijkende uitslag daarna altijd met je huisarts.
Ik denk dat 'te oud voor coeliakie' een hardnekkig misverstand is. De aandoening trekt zich weinig aan van je leeftijd, en juist bij drukke volwassenen glipt ze makkelijk onder de radar.
Voelt het alsof jouw klachten steeds worden weggezet als 'druk' of 'stress'? Schrijf je symptomen twee weken lang op en neem dat overzicht mee naar je huisarts.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Bronnen
- Vilppula A, et al. Increasing prevalence and high incidence of celiac disease in elderly people: a population-based study. BMC Gastroenterol. 2009. PMID 19558729.
- Singh P, et al. Global prevalence of celiac disease: systematic review and meta-analysis. Clin Gastroenterol Hepatol. 2018. PMID 29551598.
- Ludvigsson JF, et al. Diagnosis and management of adult coeliac disease: guidelines from the British Society of Gastroenterology. Gut. 2014. PMID 24917550.
- Thuisarts.nl. Ik heb coeliakie. Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG).
Auteur
