Reumafactor: wat een positieve of negatieve uitslag betekent

Je huisarts prikt bloed vanwege stijve, pijnlijke vingers. Twee weken later staat er een positieve reumafactor op je uitslag. Zoek je die term op, dan lees je binnen drie klikken het woord reuma.

Dat is een grote sprong. Meestal een te grote.

De reumafactor is in onderzoek namelijk maar ongeveer 85% specifiek (PMID 17548411). Een deel van de mensen zonder reuma test dus toch positief. Geen enkele consumentenpagina die ik tegenkwam zei dat hardop voordat ik die uitslag opendeed, en dat vind ik oprecht slordig.

Wat is reumafactor?

Reumafactor is een antistof die je afweersysteem maakt tegen een deel van je eigen antistoffen. Het lab meet hem meestal als IgM-reumafactor, in IU/ml. De uitslag kan gewicht toevoegen aan het vermoeden van een ontstekingsreuma. Alleen: hij hoort naast je klachten en het onderzoek van je huisarts te liggen, nooit ervoor.

De naam misleidt. Reumafactor is geen factor die reuma maakt, en geen schakelaar die aan of uit staat. Het is een antistof die bij allerlei aandoeningen kan opduiken, en soms bij mensen zonder enige aandoening.

Hier hoort meteen een eerlijke mededeling bij. Bij Vitalcheck kun je geen losse reumafactor laten prikken. Die vraagt je huisarts aan, en dat is precies waar hij hoort. Wat je bij ons wel kunt laten meten zijn anti-CCP en ANA. Verderop lees je waarom dat in de praktijk vaak genoeg toevoegt.

Huisartsen in Nederland werken met de richtlijnen van het NHG. Thuisarts, de patiëntensite van datzelfde NHG, beschrijft in gewone taal hoe een arts naar gewrichtsklachten kijkt: eerst het patroon, dan pas het bloed. Die volgorde ontbreekt op vrijwel elke testpagina die bovenaan Google staat.

Wat is een normale reumafactor waarde?

Een normale reumafactor is simpelweg een negatieve uitslag: onder de afkapwaarde van het lab dat je bloed heeft verwerkt. Veel Nederlandse labs leggen die grens ergens rond de 10 tot 15 IU/ml, maar dat verschilt per methode en per lab. Lees daarom altijd de referentiewaarde die naast jouw eigen getal staat.

Er bestaat geen landelijk getal dat overal geldt. Twee labs kunnen hetzelfde buisje bloed meten en een net andere waarde rapporteren. Vergelijk je uitslag dus niet met die van je zwager, en al helemaal niet met een getal uit een forum.

De hoogte telt wel mee. Een sterk verhoogde reumafactor weegt in de praktijk zwaarder dan een waarde die net over de grens kruipt. In het classificatiesysteem dat reumatologen gebruiken, levert een hoge titer meer punten op dan een lage (PMID 20872595). Ook dan blijft het gewicht, geen bewijs.

Leeftijd telt eveneens mee. De kans op een positieve reumafactor zonder onderliggende ziekte loopt op met de jaren (PMID 24324289). Bij iemand van 72 zonder klachten zegt een licht verhoogde waarde daarom minder dan bij iemand van 31 met dikke, stijve vingers.

Wat betekent een positieve reumafactor?

Een positieve reumafactor betekent dat er antistoffen zijn gevonden, meer niet. Het verschuift een kans, het stelt geen diagnose. Reumafactor komt namelijk ook voor bij het syndroom van Sjögren, bij chronische infecties zoals hepatitis C, en bij gezonde mensen zonder één klacht (PMID 24324289).

Die laatste groep is groter dan mensen verwachten. Met een specificiteit rond de 85% test een deel van de mensen zonder reuma toch positief (PMID 17548411). Dat is geen foutje van het lab. Zo werkt de test nu eenmaal.

Neem twee mensen met precies dezelfde uitslag: een reumafactor van 22 IU/ml, net over de grens. De een heeft al zes weken gezwollen vingergewrichten en meer dan een uur ochtendstijfheid. De ander merkt niets, sport drie keer per week en liet prikken uit nieuwsgierigheid.

Zelfde getal, totaal ander verhaal.

Bij de eerste voegt die 22 gewicht toe aan een beeld dat er al lag. Bij de tweede hangt het getal in de lucht. Daarom kijkt een arts naar welke gewrichten dik zijn, hoeveel het er zijn, hoe lang dat al duurt, en naar ontstekingswaarden zoals CRP en BSE.

Het classificatiesysteem uit 2010 maakt dat expliciet. Reumatoïde artritis wordt daarin geclassificeerd bij een score van 6 of hoger uit 10. Die score valt uiteen in vier onderdelen: welke gewrichten meedoen, hoe lang de klachten duren, de ontstekingswaarden, en de serologie (PMID 20872595). Bloed is dus één van de vier. Bloed alleen haalt die zes nooit.

Wat je met een positieve uitslag doet, is dus niet doorklikken op Google. Neem hem mee naar je huisarts, samen met wanneer je klachten begonnen en welke gewrichten meedoen. Die combinatie bepaalt of een verwijzing naar de reumatoloog zinvol is.

Kun je reuma hebben met een negatieve reumafactor?

Ja, dat kan. Seronegatieve reuma bestaat en is niet zeldzaam. De reumafactor mist in onderzoek ruwweg een derde van de mensen met reumatoïde artritis: de sensitiviteit ligt rond de 69% (PMID 17548411). Een negatieve uitslag maakt reuma minder waarschijnlijk, maar sluit het niet uit.

Anti-CCP doet het op dit punt niet beter. Daar ligt de sensitiviteit rond de 67% (PMID 17548411). Beide markers negatief, en je kunt nog steeds een gewrichtsontsteking hebben.

Dat is precies waarom aanhoudende, gezwollen gewrichten bij een arts horen, ook met een schone bloeduitslag. Blijven je vingers of polsen weken achtereen dik, en duurt de ochtendstijfheid ruim langer dan een half uur? Dan weegt dat verhaal zwaarder dan een negatief getal. Thuisarts zegt hetzelfde, in kortere zinnen dan ik.

Mijn vuistregel: een schone uitslag is geruststellend zolang je klachten meebewegen. Verdwijnen de klachten niet, dan verdient het patroon het laatste woord, niet het lab.

Reumafactor en anti-CCP samen: wat zegt de combinatie?

De combinatie zegt meer dan elke marker apart. Anti-CCP is de specifiekere van de twee, met ongeveer 95% tegenover ongeveer 85% voor reumafactor (PMID 17548411). Zijn ze allebei positief, dan ondersteunt dat een ontstekingsbeeld het sterkst. Ook dan blijft het ondersteuning, en nadrukkelijk geen diagnose.

Hieronder staan de vier mogelijke uitkomsten naast elkaar. Dit is de afweging die een reumatoloog in zijn hoofd maakt, en ze staat op vrijwel geen enkele Nederlandse pagina. De cijfers komen uit PMID 17548411 en PMID 24324289.

Wat mij hierbij het meest opvalt: de tweede rij is precies de rij waarop mensen thuis in paniek raken, en tegelijk de rij met het minste bewijs. Een losse positieve reumafactor zonder klachten en zonder anti-CCP is vaker ruis dan signaal.

De vierde rij is de andere kant van diezelfde eerlijkheid. Twee negatieve markers zijn prettig nieuws, maar geen vrijbrief bij gewrichten die weken dik blijven.

Wil je verder lezen over de specifiekere marker, dan legt wat de anti-CCP waarde wel en niet zegt dat uit. Speelt er een bredere auto-immuunvraag, dan hoort een positieve ANA en wat die wel en niet betekent in je leeslijst. En het hele plaatje, van symptomen tot bloedwaarden, staat in reuma herkennen.

Wat je nu concreet kunt doen

Houden je gewrichtsklachten weken aan, met dikke gewrichten en stijfheid in de ochtend? Maak een afspraak bij je huisarts en neem het patroon mee: welke gewrichten, sinds wanneer, en hoe lang de stijfheid duurt. Die drie dingen wegen zwaarder dan welk getal ook.

Heb je al een positieve reumafactor van je huisarts en wil je context, dan is anti-CCP de marker die daar het meeste aan toevoegt. Je kunt anti-CCP bij ons zonder verwijzing laten prikken en naast je bestaande uitslag leggen. Een eigen setje stel je samen via je eigen bloedtest samenstellen.

Ik zou daar CRP en BSE bij zetten. Niet omdat ze iets aantonen, maar omdat je huisarts ze toch wil zien. Een uitslag met context bespreekt nu eenmaal makkelijker dan een los getal.

En de reumafactor zelf? Die laat je aan je huisarts. Wij verkopen hem niet, en ik ga niet doen alsof dat anders ligt.

Bronnen

1. Nishimura K, Sugiyama D, Kogata Y, et al. Meta-analysis: diagnostic accuracy of anti-cyclic citrullinated peptide antibody and rheumatoid factor for rheumatoid arthritis. Ann Intern Med. 2007;146(11):797-808. PMID 17548411.
2. Ingegnoli F, Castelli R, Gualtierotti R. Rheumatoid factors: clinical applications. Dis Markers. 2013;35(6):727-734. PMID 24324289.
3. Aletaha D, Neogi T, Silman AJ, et al. 2010 rheumatoid arthritis classification criteria. Arthritis Rheum. 2010;62(9):2569-2581. PMID 20872595.
4. NHG en Thuisarts. Huisartsrichtlijnen en patiënteninformatie over gewrichtsklachten en reumatoïde artritis. Beschikbaar via nhg.org en thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Vitalcheck bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Een bloedwaarde is geen diagnose: bespreek behandelbeslissingen altijd met je huisarts.