Vaak verkouden: wanneer ligt het aan je weerstand?

Het is half februari en je bent sinds september voor de vierde keer verkouden. Vier in vijf maanden voelt als veel. Toch krijgen volwassenen gemiddeld twee tot vier verkoudheden per jaar (PMID 12517470).

Vier zit daar net aan de bovenkant van. Een teken van een slechte weerstand is het daarmee nog niet.

Wat mij opvalt aan dit onderwerp: bijna elke pagina die je erover vindt eindigt bij een supplement. Het getal dat je zoekt, hoe vaak normaal eigenlijk is, staat er zelden bij.

Er is een eerlijker antwoord mogelijk. Dat begint bij dat getal, en bij de vraag of het wel verkoudheden zijn.

Hoeveel keer verkouden per jaar is normaal?

Volwassenen krijgen gemiddeld twee tot vier verkoudheden per jaar, kinderen fors meer (PMID 12517470). Dat komt niet door een zwakke afweer, maar door het aantal virussen. Er bestaan honderden verschillende verkoudheidsvirussen. Immuniteit tegen het ene virus beschermt je niet tegen het volgende.

Rhinovirussen vormen de grootste groep, met meer dan honderd types die je los van elkaar kunt oplopen.

Daar zit de kern van het misverstand. Je afweer doet precies wat hij moet doen, en toch word je opnieuw ziek.

RIVM houdt bij hoeveel luchtweginfecties er in Nederland rondgaan. Die aantallen pieken elk jaar tussen november en maart. Dat je in die maanden verkoudheden stapelt, zegt dus eerst iets over het seizoen.

Jonge kinderen in huis verschuiven dat beeld nog verder. Zij lopen virussen op bij de opvang of op school, en jij loopt ze thuis op.

Neem twee mensen die allebei zeggen dat ze constant ziek zijn: de eerste had 4 verkoudheden in een jaar, elk ongeveer 8 dagen, en verder niets. De tweede had er 3, maar met twee antibioticakuren voor een longontsteking erbij.

Vier is meer dan drie. Toch is het tweede verhaal het verhaal waar een huisarts naar kijkt.

Het type infectie en het beloop wegen zwaarder dan de telling.

Verkoudheid of toch een pollenallergie?

Een neus die van maart tot augustus loopt en verstopt zit, is vaak geen reeks verkoudheden maar een pollenallergie. Een verkoudheid duurt ongeveer zeven tot tien dagen en gaat vaak samen met keelpijn. Hooikoortsklachten houden weken aan, jeuken, en geven geen koorts.

Dit is in de praktijk een veelvoorkomende verwarring.

Deze tabel is een vuistregel, geen diagnose. Overlap bestaat: een allergie maakt je slijmvlies gevoeliger, en daar kan een virus nog bovenop komen.

Let vooral op het patroon over meerdere jaren. Komen de klachten elk jaar in dezelfde maanden terug, dan is pollen een serieuze kandidaat.

Denk je aan hooikoorts, dan bestaat er bloedonderzoek dat specifiek naar pollen kijkt. Hoe dat werkt, staat in welk bloedonderzoek een pollenallergie aantoont.

Is er een bloedwaarde die je weerstand meet?

Nee. Er bestaat geen bloedwaarde die je weerstand een cijfer geeft. Je afweer is een samenspel van cellen, eiwitten en barrières, en geen enkel los getal vat dat samen (PMID 20176265). Wel kijkt een arts bij herhaalde infecties soms naar een aantal algemene waarden.

Dat is een eerlijker antwoord dan het meeste wat je hierover leest.

Meestal begint zo'n beoordeling bij het witte bloedbeeld, en soms bij de immunoglobulinen. Wat die getallen wel en niet zeggen, staat uitgewerkt in hoe je afweersysteem werkt en wat je bloed laat zien.

De verschillende typen witte bloedcellen hebben elk hun eigen taak. Neutrofielen, eosinofielen en basofielen komen samen langs in wat granulocyten doen.

Belangrijker is wat die waarden niet kunnen. Een normaal wit bloedbeeld sluit niet uit dat er iets speelt. Een licht afwijkend getal betekent op zichzelf ook weinig.

Een uitslag krijgt pas betekenis naast je klachten en je voorgeschiedenis.

Lopen het aantal en de ernst van je infecties echt uit de pas, dan zijn er oorzaken die verder gaan dan pech. Die staan op een rij in verzwakt immuunsysteem: oorzaken en welke bloedwaarden inzicht geven.

Kun je je weerstand opbouwen?

Niet als een schakelaar die je omzet. Je afweer bestaat uit een aangeboren deel dat binnen minuten reageert, en een aangeleerd deel dat per ziekteverwekker geheugen opbouwt (PMID 20176265). Dat geheugen ontstaat door blootstelling en door vaccinatie, niet door een kuur van zes weken.

Leefstijl doet er wel toe. De winst zit alleen in de basis, en niet in een potje.

Andersom werkt het duidelijker aantoonbaar. Mensen met diabetes type 1 of type 2 hebben een hoger risico op infecties dan de algemene bevolking (PMID 29330152). Een onderliggende aandoening verschuift de kans dus echt.

Wat doet slaap met je kans op verkoudheid?

Slaap is een van de weinige leefstijlfactoren met stevig onderzoek eronder. Onderzoekers stelden gezonde deelnemers gecontroleerd bloot aan een verkoudheidsvirus. Wie minder dan zes uur per nacht sliep, werd ruim vier keer zo vaak echt verkouden als wie meer dan zeven uur sliep (PMID 26118561).

De slaap werd daarbij gemeten met een polsband, niet uitgevraagd in een vragenlijst. Dat maakt het cijfer harder dan het meeste leefstijladvies dat je online tegenkomt.

Het blijft groepsonderzoek. Het voorspelt niet of jij deze winter verkouden wordt.

Wat structureel slecht slapen verder met je bloedwaarden doet, lees je in slecht slapen en je bloedwaarden.

Vitamine D komt bij dit onderwerp altijd langs. Een meta-analyse van individuele deelnemersdata vond dat suppletie op groepsniveau samenhing met een iets lager risico op een acute luchtweginfectie (PMID 28202713).

Dat is een onderzoeksbevinding, geen advies aan jou. Of vitamine D in jouw situatie iets toevoegt, is een gesprek met je huisarts. Wat de waarde zelf betekent, staat bij vitamine D (25-OH).

Wanneer is vaak ziek zijn wel een reden voor de huisarts?

Het patroon telt zwaarder dan het aantal. Maak een afspraak als infecties steeds dieper in je luchtwegen zakken. Datzelfde geldt als je herhaald antibiotica nodig hebt, onbedoeld afvalt, of na elke verkoudheid weken nodig hebt om weer op gang te komen.

Thuisarts, de patiënteninformatie waar huisartsen zelf naar verwijzen, beschrijft het gewone beloop van een verkoudheid en wanneer contact opnemen zinvol is.

In onze ervaring komt de grootste groep mensen met deze vraag niet uit bij een afweerprobleem. Vaker speelt er iets anders. Te weinig slaap, een lange drukke periode, kinderen op de opvang, of een allergie die als verkoudheid wordt gelezen.

Dat maakt de klacht niet minder echt.

Het verandert wel waar je de oplossing zoekt.

Wat is een goede volgende stap?

Begin met twee maanden bijhouden wat er precies gebeurt. Noteer per episode de startdatum, het aantal ziektedagen, of er koorts bij zat, en of je er medicatie voor nodig had. Zo'n overzicht is voor een huisarts veel bruikbaarder dan de zin dat je altijd verkouden bent.

Wil je daarnaast een aantal algemene waarden laten meten, dan kan dat met een basis gezondheidscheck. Lees die uitslag als context bij je verhaal, niet als een cijfer voor je weerstand.

Concreet: open vandaag een notitie op je telefoon, zet de verkoudheden van dit seizoen erin met hun data en duur, en neem dat mee naar je afspraak.

Wat ik mensen meegeef: tel eerst, oordeel daarna. Vier keer per jaar snotteren voelt als veel, maar op papier valt het vaak gewoon binnen normaal.

Bronnen

1. Heikkinen T, Järvinen A. The common cold. Lancet. 2003;361(9351):51-59. PMID 12517470.
2. Chaplin DD. Overview of the immune response. J Allergy Clin Immunol. 2010;125(2 Suppl 2):S3-S23. PMID 20176265.
3. Prather AA, Janicki-Deverts D, Hall MH, Cohen S. Behaviorally Assessed Sleep and Susceptibility to the Common Cold. Sleep. 2015;38(9):1353-1359. PMID 26118561.
4. Martineau AR, Jolliffe DA, Hooper RL, et al. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory tract infections: systematic review and meta-analysis of individual participant data. BMJ. 2017;356:i6583. PMID 28202713.
5. Carey IM, Critchley JA, DeWilde S, et al. Risk of Infection in Type 1 and Type 2 Diabetes Compared With the General Population. Diabetes Care. 2018;41(3):513-521. PMID 29330152.
6. RIVM en Thuisarts. Informatie over luchtweginfecties, verkoudheid en hooikoorts. Beschikbaar via rivm.nl en thuisarts.nl.

Elk bloedtestresultaat bij Vitalcheck bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Een bloedwaarde is geen diagnose: bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.