Wat doet kruidnagel met je lichaam?

Wat doet kruidnagel met je lichaam? In de hoeveelheid die je in een stoofpot of speculaas gebruikt vooral dit: het geeft smaak, het remt bacteriegroei in je mond, en het levert een bescheiden bijdrage aan je antioxidantinname. De opvallende effecten uit laboratoriumonderzoek horen bij doseringen die je met eten nooit haalt.

Dat onderscheid tussen keukendosis en studiedosis ontbreekt in bijna elk artikel over kruidnagel. Daar begint dit stuk dus.

Wat zit er precies in kruidnagel?

Kruidnagel is de gedroogde bloemknop van Syzygium aromaticum. Het bijzondere zit in de etherische olie, die voor grofweg 70 tot 90 procent uit eugenol bestaat. Dat is een uitzonderlijk hoog aandeel voor één stof in één specerij.

Eugenol zorgt voor de geur, de licht verdovende tinteling op je tong en het grootste deel van de gemeten werking. Kruidnagel bevat daarnaast flavonoïden, fenolzuren, mangaan en wat vezel (Haro-González et al., 2021. PMID 34770801).

Een hele kruidnagel weegt ongeveer 0,1 gram. Dat is de maat waarin je dit moet zien: vier kruidnagels in een pan appelmoes is nog geen halve gram specerij, verdeeld over zes porties.

Wat doet kruidnagel met je lichaam volgens onderzoek?

De meeste claims komen uit labonderzoek en dierproeven. Daarin wordt puur eugenol gebruikt, in doses die ver boven een keukenhoeveelheid liggen. Dat maakt het onderzoek niet waardeloos, maar wel iets anders dan advies over je avondeten.

De antibacteriële werking is het best onderbouwd. Een overzichtsartikel beschrijft hoe eugenol de celmembraan van bacteriën doorlaatbaar maakt, waardoor de cel zijn inhoud verliest (Marchese et al., 2017. PMID 28346030). Dat verklaart ook waarom kruidnagelolie al eeuwen bij tandheelkundige klachten wordt gebruikt.

Klopt het dat kruidnagel bovenaan de antioxidantenlijst staat?

Die claim staat op tientallen Nederlandse sites, en hij is achterhaald. Hij komt van de ORAC-lijst. Dat was een ranglijst van antioxidanten, die het Amerikaanse ministerie van landbouw in 2012 zelf heeft ingetrokken.

De reden was helder. Een ORAC-waarde wordt in een reageerbuis gemeten en zegt niets over wat er in je lichaam gebeurt na vertering en opname. Producten met een hoge score bleken geen groter effect op de gezondheid te hebben.

Kruidnagel stond inderdaad hoog op die lijst. Alleen was de lijst zelf geen goede maat. Ik vind het opvallend hoe hardnekkig een ingetrokken ranglijst blijft rondzingen, veertien jaar later.

Wanneer geeft kruidnagel wel een risico?

Bij de olie, niet bij de specerij. Kruidnagelolie is een sterk geconcentreerd product, en daar zijn ernstige vergiftigingen mee beschreven. In de medische literatuur staan gevallen van leverfalen na inname van kruidnagelolie, vooral bij jonge kinderen (Janes et al., 2005. PMID 15895251).

Drie punten om te onthouden:

• Kruidnagelolie hoort nooit oraal ingenomen te worden, en zeker niet door kinderen
• Eugenol kan de werking van bloedverdunners versterken, wat relevant is als je die gebruikt
• Grote hoeveelheden kruidnagel kunnen maagklachten en irritatie van de slijmvliezen geven

Stel je voor: een flesje kruidnagelolie van 10 milliliter bevat ruwweg de eugenol van 100 gram kruidnagel. Dat eet je nooit. Dat drink je wel, als je niet oplet.

Hoeveel kruidnagel is normaal?

Als smaakmaker is er geen reden voor terughoudendheid. Een paar kruidnagels in een gerecht, een enkele in de thee, dat valt binnen normaal gebruik. Het Voedingscentrum geeft geen aparte bovengrens voor kruidnagel, omdat de gebruikte hoeveelheden zo klein zijn.

Bij supplementen ligt het anders. Kruidnagelextract in capsulevorm levert een veelvoud van een keukenhoeveelheid, en daar is de veiligheidsmarge simpelweg minder onderzocht. Voor kruidenextracten bestaan in Europa geen goedgekeurde gezondheidsclaims via de EFSA, precies omdat het bewijs bij mensen dun is.

Wat zegt je bloed hierover?

Eerlijk gezegd: weinig direct. Er bestaat geen bloedwaarde die meet wat kruidnagel met je doet, en ik zou wantrouwig zijn richting iedereen die dat suggereert. Specerijen in keukenhoeveelheden verplaatsen geen bloedwaarden.

Er is één situatie waarin meten wel logisch is. Gebruik je langdurig geconcentreerde kruidenextracten, dan zijn je leverwaarden de plek waar een probleem zich als eerste laat zien. Dat geldt voor kruidenpreparaten in het algemeen, niet specifiek voor kruidnagel.

Wil je weten hoe voeding en bloedwaarden zich echt tot elkaar verhouden, dan geeft voeding en je bloedwaarden het overzicht. Voor voedingsstoffen waar wél een meetbare waarde bij hoort, zoals omega-3, is er wat doet omega-3 met je lichaam.

Veelgestelde vragen

Hoeveel kruidnagel mag je per dag?

Als specerij is een paar kruidnagels per dag ruim binnen normaal gebruik. Voor extracten en olie is geen veilige dagelijkse hoeveelheid vastgesteld, dus daar is terughoudendheid verstandig, zeker bij bloedverdunners of leverproblemen.

Is kruidnagelthee gezond?

Als warme drank is er weinig op tegen. De hoeveelheid eugenol die uit een of twee kruidnagels in water trekt is klein. Verwacht er geen meetbaar gezondheidseffect van, wel een sterke smaak.

Helpt kruidnagel echt tegen kiespijn?

Eugenol werkt plaatselijk licht verdovend, en dat verklaart de traditionele toepassing. Het is een tijdelijke verlichting van de pijn, geen behandeling van de oorzaak. Aanhoudende kiespijn hoort bij de tandarts.

Kan kruidnagel je bloedsuiker verlagen?

Er zijn dieronderzoeken die daarop wijzen, maar overtuigend onderzoek bij mensen ontbreekt. In keukenhoeveelheden is een effect op je bloedsuiker onwaarschijnlijk. Meer over wat je bloedsuiker wél beweegt staat in ontstekingswaarden verlagen met voeding.

Bronnen

• Haro-González JN, et al. Clove Essential Oil (Syzygium aromaticum L. Myrtaceae): Extraction, Chemical Composition, Food Applications, and Essential Bioactivity for Human Health. Molecules. 2021. PMID 34770801. PubMed
• Marchese A, et al. Antimicrobial activity of eugenol and essential oils containing eugenol: A mechanistic viewpoint. Critical Reviews in Microbiology. 2017. PMID 28346030. PubMed
• Janes SE, et al. Essential oil poisoning: N-acetylcysteine for eugenol-induced hepatic failure. European Journal of Pediatrics. 2005. PMID 15895251. PubMed