Je hebt ongeveer 9 milligram zink per dag nodig en ongeveer 70 microgram selenium. Dat is minder dan een zoutkorrel. Toch werken honderden enzymen in je lichaam niet zonder deze stoffen.
Spoorelementen zijn mineralen waarvan je heel weinig nodig hebt. Zink, selenium, koper en jodium zijn de bekendste. Het woord "spoor" slaat op de hoeveelheid, niet op het belang.
En hier komt het lastige stuk: juist deze stoffen zijn het slechtst af te lezen uit een gewone bloedwaarde. Ik leg hieronder uit waarom, want dat wordt zelden verteld door wie zo'n test verkoopt.
Wat doen zink, selenium en koper?
Ze zijn vooral bouwstenen van enzymen. Zink zit in enzymen die betrokken zijn bij je afweer, je wondgenezing en je smaak. Selenium zit in eiwitten die cellen beschermen tegen schade en die je schildklierhormoon helpen omzetten. Koper speelt een rol bij ijzertransport en bij bindweefsel.
Selenium is het spoorelement met de duidelijkste geografische kant. De hoeveelheid in voeding hangt af van hoeveel selenium er in de bodem zit, en die verschilt sterk per regio (Rayman 2012, PMID 22381456). Noord-Europese bodems bevatten er relatief weinig, wat de inname hier lager maakt dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten.
| Spoorelement | Rol in het lichaam | Belangrijke bronnen |
|---|---|---|
| Zink | Afweer, wondgenezing, smaak en reuk | Vlees, schaaldieren, noten, volkoren, peulvruchten |
| Selenium | Bescherming van cellen, schildklierhormoon | Paranoten, vis, ei, volkoren |
| Koper | IJzertransport, bindweefsel, zenuwstelsel | Noten, zaden, cacao, orgaanvlees |
| Jodium | Grondstof voor schildklierhormoon | Brood met bakkerszout, vis, zuivel |
Jodium is in Nederland een apart verhaal. Omdat er standaard jodium wordt toegevoegd aan bakkerszout, krijgen de meeste mensen genoeg binnen. Wie geen brood eet, mist die bron. Het RIVM volgt de jodiuminname in de bevolking juist om die reden.
Waarom is zink in bloed lastig te meten?
Omdat zink in je bloed daalt zodra er een ontsteking speelt, ook als je genoeg binnenkrijgt. Je lichaam verplaatst zink dan naar de lever en de weefsels waar het nodig is. De uitslag leest laag, terwijl je voeding niets mankeert. Zonder ontstekingswaarde ernaast is een zinkuitslag daarom moeilijk te duiden.
Dit is netjes gemeten: bij een systemische ontstekingsreactie kunnen de plasmaconcentraties van meerdere micronutriënten fors dalen, zonder dat er iets aan de inname is veranderd (Duncan 2012, PMID 22158726). Een systematisch overzicht van de meetmethoden voor zinkstatus komt tot dezelfde conclusie: plasma of serum zink is een grove maat, met beperkingen (Lowe 2009, PMID 19420098).
Stel je twee mensen voor met een zink van 9 micromol per liter, dus aan de lage kant. De een heeft een CRP van 2 mg/l en eet eenzijdig. De ander heeft een CRP van 40 mg/l door een infectie van vorige week. Bij de eerste kan er echt iets spelen. Bij de tweede is het waarschijnlijk de ontsteking die het getal omlaag duwt. Zelfde uitslag, andere conclusie.
Mijn stelling: een zinkbepaling zonder CRP ernaast is half werk. Bekijk ze samen of bekijk ze niet.
Hoe herken je een tekort aan spoorelementen?
Aan weinig, eerlijk gezegd. De klachten zijn vaag en overlappen met tientallen andere oorzaken: verminderde weerstand, trage wondgenezing, haaruitval, veranderde smaak. Een echt tekort is in Nederland ongewoon bij een gevarieerd voedingspatroon, en de meeste mensen die zich zorgen maken, blijken normale waarden te hebben.
Risico loop je vooral als je een hele productgroep weglaat of als je opname verstoord is. Volledig plantaardig eten verlaagt de zinkopname, want fytaten in granen en peulvruchten binden zink. Darmaandoeningen kunnen de opname van meerdere spoorelementen tegelijk verstoren.
Ook selenium is niet vrij van meetproblemen. Ook daar geldt dat serumwaarden een grove indruk geven en dat de gekozen methode uitmaakt (Ashton 2009, PMID 19420095).
Wanneer laat je spoorelementen meten?
Meten is vooral zinvol als er een concrete aanleiding is: een sterk beperkt voedingspatroon, darmklachten of een aandoening die de opname beïnvloedt, of klachten die al langer bestaan en waar geen verklaring voor is. Bij een gevarieerd eetpatroon zonder klachten voegt een losse meting weinig toe.
Doe je het wel, meet dan een ontstekingswaarde mee. Anders weet je niet of je naar je voeding kijkt of naar je afweer. Bij Vitalcheck kun je zink, selenium en koper laten meten in een uitgebreide gezondheidscheck, zonder verwijzing.
Hoe deze stoffen zich verhouden tot de grotere mineralen lees je in de pijler over mineralen en spoorelementen. Ben je meer bezig met vitamines, lees dan vitaminetekort en welke vitamines je laat testen. Bespreek elke afwijkende uitslag met je huisarts voordat je gaat suppleren.
Referenties
- Rayman MP. Selenium and human health. Lancet. 2012. PMID 22381456.
- Lowe NM, et al. Methods of assessment of zinc status in humans: a systematic review. Am J Clin Nutr. 2009. PMID 19420098.
- Ashton K, et al. Methods of assessment of selenium status in humans: a systematic review. Am J Clin Nutr. 2009. PMID 19420095.
- Duncan A, et al. Quantitative data on the magnitude of the systemic inflammatory response and its effect on micronutrient status. Am J Clin Nutr. 2012. PMID 22158726.
- RIVM. Jodiuminname in Nederland.
Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Auteur
