ALAT waarde: zo lees je jouw uitslag

ALAT staat voor alanineaminotransferase. Op oudere uitslagen heet het SGPT en in het Engels ALT; het is steeds hetzelfde enzym. Het helpt levercellen bij het verwerken van eiwitten en hoort binnen die cellen te blijven. De test telt hoeveel ervan in je bloed rondzweeft, in eenheden per liter.

Een klein beetje ALAT in het bloed is normaal, omdat levercellen zich voortdurend vernieuwen. Het getal loopt op zodra er meer cellen tegelijk stukgaan dan gewoonlijk. Hoe hoger de waarde, hoe meer cellen er beschadigd zijn, maar het getal zegt niets over de oorzaak. Daarvoor kijkt een arts naar de andere waarden op hetzelfde formulier.

De belangrijkste daarvan is ASAT, dat ook uit spieren en rode bloedcellen komt. Zijn beide verhoogd en ASAT het meest, dan denkt een arts eerder aan spierwerk dan aan de lever. Gamma-GT wijst richting alcohol of galwegen, en CK is het enzym dat vrijwel alleen uit spieren komt. Met die drie erbij is je ALAT-getal in één oogopslag te plaatsen.

Stel, je ALAT is 52. Dat is licht verhoogd: iets boven de grens van 45 voor mannen, en anderhalf keer de grens van 34 voor vrouwen. Dit zijn, van meest naar minst waarschijnlijk, de verklaringen die een huisarts dan afloopt.

Eén: je hebt kort voor de prik flink gesport. Een zware training, een lange fietstocht of een eerste keer krachttraining laat ALAT een paar dagen stijgen, en ASAT nog meer. Twee: leververvetting. Dit is in Nederland de meest voorkomende oorzaak van een licht verhoogde ALAT, geeft geen klachten en hangt samen met buikvet, weinig beweging en een hoge bloedsuiker. Drie: alcohol. Een paar glazen per dag is genoeg om de waarde te laten oplopen, meestal samen met een verhoogd gamma-GT. Vier: een medicijn of supplement. Paracetamol in hoge dosering, sommige antibiotica, statines, en supplementen als hooggedoseerd groenetheextract, ashwagandha en curcumine komen allemaal voor in meldingen van leverschade. Vijf: een virusinfectie. De ziekte van Pfeiffer of een hepatitisvirus geeft meestal veel hogere waarden, vaak meerdere keren de bovengrens, en dan voel je je ook ziek.

Blijft de waarde bij een herhaling verhoogd zonder dat een van die vijf het verklaart, dan kijkt een arts verder: naar je ijzerwaarden, je schildklier, naar coeliakie en naar hepatitis B en C. Dat is geen paniekstap maar de gewone volgorde. Wat een licht verhoogde ALAT vrijwel nooit betekent, is dat je lever op dit moment ernstig ziek is; daarvoor zie je heel andere getallen. Wat je met een verhoogde uitslag kunt doen, staat stap voor stap in ALAT waarde: normaalwaarden en wat afwijkingen betekenen voor je lever.

Je hoeft ALAT niet apart aan te vragen: het zit in bijna elk standaard bloedonderzoek en in elk leverpakket. Wil je gericht weten hoe je lever ervoor staat, bijvoorbeeld omdat je regelmatig drinkt, een nieuw medicijn gebruikt of een eerdere uitslag wilt controleren, kies dan een panel waar ASAT, gamma-GT en CK ook in zitten. Los is een ALAT-getal lastig te lezen; samen met die drie wel.

Nuchter zijn is voor ALAT niet nodig. Wel telt wat je de dagen ervoor deed. Sla zware sport twee tot drie dagen voor de prik over, en na een ongewoon zware inspanning liever een week, anders meet je je spieren in plaats van je lever. Een avond flink drinken kort voor de afname kan de waarde ook tijdelijk optillen.

Was je vorige uitslag licht verhoogd? Herhaal de meting dan na drie tot vier rustige weken. Daalt de waarde, dan was het een momentopname. Blijft ze hetzelfde of stijgt ze, dan is dat het moment om het met je huisarts te bespreken.