ALAT waarde: zo lees je jouw uitslag

Wat betekent alat bij bloedonderzoek precies? De test telt hoeveel van dit enzym in je bloed zit. De uitslag staat in units per liter, oftewel u/l.

Het enzym hoort binnenin je levercellen te zitten. Daar doet het zijn werk bij het omzetten van eiwitbouwstenen. Zolang die cellen heel zijn, blijft het enzym netjes binnen.

Zodra levercellen beschadigd raken, lekt het enzym alat naar buiten. Zo komt er bloed alat in de bloedbaan terecht.

Het woord "vooral" is hier belangrijk. ALAT zit vooral in de lever en veel minder ergens anders. Dat maakt het een goede leverwaarde. ASAT zit juist in veel weefsels tegelijk, ook in je spieren. Een hoge ASAT kan dus gewoon van sporten komen.

Hieronder zie je wat de getallen ongeveer betekenen. Let op: je eigen lab drukt zijn eigen grens af, en die telt.

Op je uitslag staan meestal ook gamma-GT en alkalische fosfatase. Gamma GT en alkalische fosfatase komen uit je galwegen, niet uit de levercel. Samen bepalen ze welk verder onderzoek zinvol is.

De meeste mensen komen hier met één vraag. Mijn ALAT is 52, is mijn lever beschadigd?

Het eerlijke antwoord is: een verhoogde alat waarde is meestal niet ernstig. Maar het is wel de moeite om te weten waar het vandaan komt. Hieronder staan de oorzaken op volgorde van hoe vaak ze voorkomen.

Bovenaan staat leververvetting. In Nederland is dat veruit de meest voorkomende reden voor een licht verhoogde uitslag. De stijging blijft dan meestal beperkt, ongeveer één tot drie keer de bovengrens. Ze wisselt bovendien per meting.

Daarna komen medicijnen en supplementen. Paracetamol bij overdosering telt mee, net als sommige antibiotica. Bij supplementen gaat het vaak om groene thee-extract in hoge dosering.

Op plek drie staat overmatig alcoholgebruik. Alcohol verschuift meestal ook de verhouding met ASAT.

Pas daarna komen de dingen waar mensen als eerste aan denken. Virale hepatitis geeft een sterk verhoogde uitslag, vele malen de bovengrens. Hepatitis B en hepatitis C worden vastgesteld met apart bloedonderzoek, niet met dit enzym.

Er is nog iets wat bijna nergens staat. De grens van 45 en 34 komt uit de gemiddelde bevolking. Onder gescreende bloeddonoren lag de gezonde grens rond 30 voor mannen en 19 voor vrouwen. Een hoge alat waarde volgens dat onderzoek kan dus "normaal" heten op je uitslag.

Andersom geldt ook iets belangrijks. Een normale uitslag sluit leververvetting niet uit. Veel mensen met aangetoonde leververvetting hebben enzymen binnen de grenzen.

ALAT staat standaard op een leverpanel. Je huisarts vraagt zo'n panel aan bij klachten die bij de lever passen. Ook bij controle van medicijnen is het gebruikelijk. En het hoort bij een algemene gezondheidscheck.

Er is één voorbereiding die echt uitmaakt. Sport niet zwaar of ongewoon in de 48 tot 72 uur ervoor. Een eerste sportschoolsessie of een halve marathon kan je uitslag optillen.

Je hoeft niet nuchter te zijn voor deze bepaling. Wel handig: prik op een gewone dag, niet na een feest.

Eén meting zegt minder dan twee. Enzymwaarden schommelen van week tot week. Blijft een getal na een paar weken hetzelfde, dan weet je meer.

Komt er een verhoogde uitslag uit? Dan volgt meestal geen tweede losse ALAT. Er wordt naar de rest gekeken: ASAT, gamma-GT en alkalische fosfatase. Bij sporters wordt soms ook CK gemeten om spier uit te sluiten.

Bespreek afwijkende alat waarden altijd met je huisarts.