ASAT waarde: wat betekent het op je bloedonderzoek?

Deze test kijkt hoeveel ASAT er in je bloed zit, in eenheden per liter (u/l). ASAT is de afkorting van aspartaat-aminotransferase, en zie je SGOT op een oudere uitslag, dan is dat precies hetzelfde. Het enzym hoort binnen in je cellen te zitten, waar het helpt bij het omzetten van aminozuren, de bouwstenen van eiwit. Zolang een cel heel is, blijft het netjes binnen; zodra cellen beschadigd raken, lekt het je bloed in, en hoe meer cellen er kapotgaan, hoe meer je ervan meet.

Nu het punt waar de uitleg meestal misgaat: ASAT zit niet alleen in je lever. Het komt ook uit je skeletspieren en je hartspier, en uit je nieren, je hersenen en je rode bloedcellen. De test kan niet zien waar het vandaan komt; hij telt alleen op.

Daarom vraagt je huisarts deze bepaling bijna nooit los aan. Op je bloedonderzoek staat het meestal naast ALAT, gamma-GT, alkalische fosfatase en bilirubine. ALAT zit veel meer in je lever en is dus specifieker: is je ASAT hoger dan je ALAT, dan komt het vaker uit spier. Gamma-GT reageert op je galafvoer maar niet op spierschade. En wil je zeker weten of je spieren de bron zijn, dan is CK de waarde die dat aanwijst, want die komt vrijwel alleen uit spier.

De normaalwaarde loopt tot 35 u/l bij mannen en tot 31 u/l bij vrouwen; dat verschil komt door spiermassa en zegt niets over de lever. Labs verschillen een beetje, dus het bereik naast je eigen uitslag is leidend.

Is je ASAT verhoogd, dan wil je weten waarom. Hieronder staan de oorzaken op volgorde van hoe vaak ze echt voorkomen, en niet van hoe eng ze klinken.

Eén: sporten. Dit is verreweg nummer één. Een zware training of een eerste les van iets nieuws beschadigt spiervezels, en een lange wandeling bergafwaarts doet hetzelfde; daarbij komt ASAT vrij. Bij ongetrainde mensen was de waarde na één zware sessie zeven dagen later nog verhoogd, en een belangrijk detail: gamma-GT en bilirubine bewogen niet mee. Zo onderscheid je spier van lever.

Twee: overmatig alcoholgebruik. Regelmatig fors drinken verhoogt ASAT en verschuift ook de verhouding met ALAT. Is je ASAT meer dan twee keer zo hoog als je ALAT en is je gamma-GT ook op, dan is dat het klassieke alcoholpatroon.

Drie: leververvetting. Veel voorkomend, en meestal de reden achter een licht verhoogde uitslag zonder klachten. Hierbij is ALAT eerst hoger dan ASAT, en pas als er meer bindweefsel ontstaat, draait die verhouding om.

Vier: medicijnen en supplementen. Sommige medicijnen belasten je lever meteen, bepaalde medicijnen pas na weken, en geconcentreerde kruidenextracten horen er ook bij. Stop nooit zelf met iets dat je is voorgeschreven, maar bespreek je lijst wel.

Vijf: de bloedafname zelf. Je rode bloedcellen zitten vol ASAT, en gaan er cellen kapot in het buisje, dan meet je te hoog terwijl er niets aan de hand is.

Kijk ook naar de hoogte. Zit je meer dan tien keer boven de bovengrens, dan komt zo'n sterk verhoogde uitslag bijna altijd van een acute virale hepatitis, en bij leveraandoeningen zoals hepatitis blijven de waarden maanden verhoogd. Wat je hier niet ziet staan, is een hartinfarct: deze bepaling werd daar vroeger voor gebruikt, en troponine heeft die rol al lang overgenomen.

Vraag je huisarts wanneer ASAT opnieuw gecontroleerd moet worden. Zijn ASAT en ALAT allebei verhoogd, dan volgt meestal eerst een herhaling. Eén meting zegt minder dan het verloop over de tijd, en een uitslag binnen de normale waarde is geen vrijbrief.

ASAT hoort bij een leverpanel. Je huisarts vraagt dat aan bij klachten die bij je lever kunnen passen, om medicijnen te volgen die je lever belasten, of als onderdeel van een bredere check.

Er is één regel die echt uitmaakt: train niet zwaar in de 48 tot 72 uur voor je bloedafname. Geen nieuwe sportles, geen wedstrijd, geen zware beendag, want anders meet je vooral je training. Ben je toch vlak van tevoren hard bezig geweest, zeg dat dan bij de bloedafname en laat het later opnieuw doen; dat is beter dan schrikken van een getal dat je zelf kunt verklaren.

Nuchter zijn hoeft niet voor ASAT, maar voor glucose of cholesterol op hetzelfde formulier kan het wel nodig zijn, dus kijk naar je hele aanvraag.

Komt je waarde verhoogd terug, dan is de volgende stap niet nog een ASAT-test. Kijk dan naar ALAT, gamma-GT en CK; die drie samen wijzen meestal aan waar het enzym vandaan komt. Bespreek een afwijkende uitslag altijd met je huisarts.