Cholesterol test kopen: HDL, LDL en triglyceriden meten

Bijna elke pagina over HDL zegt hetzelfde: HDL is het goede cholesterol en hoe hoger, hoe beter. Beide helften van die zin zijn onjuist, en juist daarom is dit de belangrijkste sectie van deze pagina. <strong>Hoger is niet altijd beter.</strong> Het verband tussen HDL en de totale sterfte is niet rechtlijnig maar U-vormig. In twee grote Deense bevolkingsonderzoeken, samen ruim 116.000 mannen en vrouwen, lag de laagste sterfte rond een HDL van ongeveer 1,9 mmol/l bij mannen en ongeveer 2,4 mmol/l bij vrouwen. Daarboven draait de curve om: mannen met een HDL vanaf 3,0 mmol/l hadden een ruwweg tweemaal zo hoge sterfte, vrouwen vanaf 3,5 mmol/l ongeveer anderhalf keer zo hoog. Een extreem hoog HDL is dus geen certificaat van gezondheid en verdient een gesprek met uw arts, geen felicitatie. <strong>HDL is een meter, geen knop.</strong> Als een hoog HDL beschermt, dan zou HDL verhogen moeten helpen. Dat is uitgebreid geprobeerd en het werkte niet. Middelen die het transporteiwit CETP remmen, verhoogden HDL met tientallen procenten en verlaagden het aantal hartinfarcten niet; de eerste in die klasse gaf zelfs meer sterfte. Nicotinezuur verhoogde HDL, maar leverde bovenop een statine geen winst op en gaf wel meer bijwerkingen. Erfelijkheidsonderzoek wijst dezelfde kant op: mensen die van nature een genetische variant dragen die HDL verhoogt, hebben daardoor geen lagere kans op een hartinfarct, terwijl dat voor LDL-verlagende varianten wel geldt. Wat betekent dat? Dat een laag HDL geen oorzaak is, maar een signaal. HDL is laag omdat er iets anders speelt: visceraal vet, insulineresistentie, roken, te weinig beweging, of hoge triglyceriden. Díe factoren dragen het risico. Wie zich blindstaart op het HDL-getal, behandelt de thermometer in plaats van de koorts. <strong>Wat u er dan wel mee doet.</strong> Gebruik HDL als context bij de rest van uw panel. Een laag HDL naast hoge triglyceriden en een verhoogde nuchtere glucose tekent samen een metabool patroon dat wel degelijk risicovol is. Een laag HDL verhoogt bovendien de cholesterol/HDL-ratio, die in Nederlandse risicotabellen wordt gebruikt. Maar de waarden die het risico het scherpst voorspellen zijn LDL, non-HDL-cholesterol en ApoB, het aantal risicodragende deeltjes. Uw HDL zegt daar niets over. En tot slot: er is geen doelwaarde voor HDL. Uw arts stelt geen HDL-streefwaarde, zoals dat voor LDL wel gebeurt, omdat er geen behandeling bestaat waarvan bewezen is dat HDL verhogen uw risico verlaagt.

Van alle waarden in het lipidenprofiel heeft LDL het sterkste oorzakelijke verband met slagaderverkalking. Elk LDL-deeltje draagt één apolipoproteïne B, dringt de vaatwand binnen en kan daar blijven steken. Hoe meer van die deeltjes er decennialang langskomen, hoe meer plaque zich opbouwt. Daarom is het verlagen van een verhoogde LDL de best onderbouwde manier om het risico op een hartinfarct en een herseninfarct te verkleinen. De belangrijkste zin op deze pagina gaat echter niet over hoog of laag, maar over voor wie. De bovengrens van 3,0 mmol/l op uw uitslag is een referentiewaarde: die beschrijft wat gebruikelijk is in de bevolking. Het is geen doel. Richtlijnen koppelen het doel aan uw risico. <table><thead><tr><th>Situatie</th><th>LDL-doel volgens de richtlijn</th></tr></thead><tbody><tr><td>Vastgestelde hart- en vaatziekte, tot 70 jaar (Nederlandse CVRM-richtlijn)</td><td>onder 1,8 mmol/l</td></tr><tr><td>Hoog of zeer hoog risico, of diabetes of chronische nierschade, tot 70 jaar (CVRM)</td><td>onder 2,6 mmol/l</td></tr><tr><td>Zeer hoog risico (ESC/EAS 2019)</td><td>onder 1,4 mmol/l</td></tr><tr><td>Hoog risico (ESC/EAS 2019)</td><td>onder 1,8 mmol/l</td></tr><tr><td>Matig risico (ESC/EAS 2019)</td><td>onder 2,6 mmol/l</td></tr><tr><td>Laag risico (ESC/EAS 2019)</td><td>onder 3,0 mmol/l</td></tr></tbody></table> Het gevolg is scherp. Een LDL van 2,8 mmol/l staat op de uitslag netjes binnen de referentiewaarden, terwijl diezelfde 2,8 bij iemand die een hartinfarct heeft doorgemaakt duidelijk te hoog is. Omgekeerd levert een LDL van 3,2 bij een dertigjarige zonder verdere risicofactoren een heel ander gesprek op dan bij een zestigjarige die rookt, diabetes heeft en een hoge bloeddruk. Uw risicocategorie, opgebouwd uit leeftijd, bloeddruk, roken, diabetes, nierfunctie, familiegeschiedenis en bestaande hart- en vaatziekte, bepaalt wat uw getal betekent. Boven de zeventig wordt bij mensen zonder hart- en vaatziekte niet routinematig met LDL-verlaging begonnen. Een tweede situatie verdient aandacht. Een sterk verhoogde LDL bij iemand die geen cholesterolverlagende medicatie gebruikt, zeker in combinatie met hart- en vaatziekten op jonge leeftijd in de naaste familie, is voor een arts reden om te onderzoeken of er sprake kan zijn van familiaire hypercholesterolemie. Die erfelijke aandoening komt bij ongeveer één op de 250 tot 300 mensen voor en wordt in Nederland nog altijd ondergediagnosticeerd. Een bloedwaarde stelt die diagnose niet en kan dat ook niet: dat gesprek hoort bij uw arts, die ook naar uw familie en uw voorgeschiedenis kijkt. De verstandige leesregel is dus dat één LDL-getal zonder risicoprofiel weinig zegt. Leg de uitslag naast uw HDL, uw triglyceriden, uw non-HDL-cholesterol en uw bloeddruk, en beoordeel hem samen met een arts.

Verhoogde triglyceriden kunnen bijdragen aan atherosclerose en zijn een component van metabool syndroom. Ze zijn vaak verhoogd samen met insulineresistentie. Raadpleeg uw zorgverlener.