Cholesterol is geen vijand. Je lever maakt zo'n 80% ervan zelf aan, voor je celwanden, je hormonen en vitamine D. Het wordt pas een risico als je LDL-cholesterol te lang te hoog blijft, want dan kan het bijdragen aan aderverkalking. In dit artikel lees je in heldere taal wat je cholesterolwaarden betekenen en wat je er zelf aan kunt doen.
Wat is cholesterol?
Cholesterol is een vetachtige stof die je lichaam nodig heeft om cellen, hormonen en vitamine D te maken. Het reist door je bloed in pakketjes die lipoproteïnen heten. De twee bekendste zijn LDL en HDL, en juist de verhouding daartussen zegt vaak meer dan je totaalcholesterol alleen.
Kort samengevat:
- LDL (low-density lipoprotein): het zogenoemde "slechte" cholesterol. Een hoge LDL-waarde kan bijdragen aan aderverkalking, want LDL-deeltjes zijn de directe oorzaak van plaquevorming in je vaatwand (Ference et al., 2017).
- HDL (high-density lipoprotein): het "goede" cholesterol. HDL helpt overtollig cholesterol terug naar je lever te voeren (Rosenson et al., 2012).
Het verschil tussen die twee leggen we uitgebreider uit in ons artikel over LDL- en HDL-cholesterol.
Wat zijn normaalwaarden voor cholesterol?
Streefwaarden hangen af van je persoonlijke risico, maar dit zijn de algemene richtwaarden, nuchter gemeten in mmol/L. Voor je totaal cholesterol en de onderdelen:
- Totaal cholesterol: onder 5,0 mmol/L
- LDL-cholesterol: onder 3,0 mmol/L, en lager bij een hoger risico
- HDL-cholesterol: mannen boven 1,0, vrouwen boven 1,3 mmol/L
- Triglyceriden: onder 1,7 mmol/L
- Totaal/HDL-ratio: onder 5, en hoe lager hoe beter
Je waarden kunnen met de leeftijd oplopen, bij vrouwen vooral na de overgang. Eén losse meting is daarom een momentopname, geen eindoordeel.
Welke bloedwaarde zegt wat over je hartrisico?
Niet elke waarde weegt even zwaar. Deze beslishulp laat zien wat elke marker kan aangeven en in welk vitalcheck-onderzoek je hem terugvindt. Het blijft een hulpmiddel, geen diagnose.
- LDL-cholesterol: kan wijzen op een verhoogd risico op aderverkalking (lipidenprofiel)
- HDL-cholesterol: een lage waarde kan ongunstig zijn (lipidenprofiel)
- Non-HDL-cholesterol: vat al je "slechte" cholesterol samen (lipidenprofiel)
- Triglyceriden: kunnen samenhangen met leefstijl en insulineresistentie (lipidenprofiel)
- ApoB: telt het werkelijke aantal schadelijke deeltjes (uitgebreide gezondheidscheck)
- hs-CRP: kan iets zeggen over ontsteking in je bloedvaten (uitgebreide gezondheidscheck)
- Homocysteïne: wordt soms in verband gebracht met vaatschade (uitgebreide gezondheidscheck)
Over de minder bekende markers schreven we een apart stuk: ApoB, hs-CRP en homocysteïne. Ze kunnen aanvullende informatie geven die je LDL alleen mist.
Wat is een te hoog cholesterol?
Van een te hoog cholesterol spreek je meestal als je LDL of totaalcholesterol boven de streefwaarde ligt. Vaak merk je er zelf niets van, want het geeft geen klachten. Daarom blijft het soms jaren onopgemerkt.
Veelvoorkomende oorzaken:
- Voeding: veel verzadigd vet en transvet verhogen je LDL
- Overgewicht: verhoogt LDL en triglyceriden, verlaagt HDL
- Roken: verlaagt HDL en beschadigt je vaatwand
- Erfelijkheid: familiaire hypercholesterolemie treft ongeveer 1 op de 250 mensen, vaak onopgemerkt (Nordestgaard et al., 2013)
- Leeftijd en hormonen: cholesterol stijgt vaak na de overgang
Meer over symptomen en risicofactoren lees je in te hoog cholesterol.
Hoe verlaag je je cholesterol?
Voor de meeste mensen begint het bij leefstijl. Kleine, volhoudbare aanpassingen werken beter dan een streng dieet van twee weken. Een volledige aanpak staat in cholesterol verlagen zonder medicijnen.
Voeding
- Vervang verzadigd vet door onverzadigd vet: olijfolie, noten, avocado
- Eet meer vezels: havermout, peulvruchten, groente en fruit
- Beperk bewerkte voeding en suikerrijke snacks
Leefstijl
- Beweeg regelmatig, een richtlijn is zo'n 150 minuten per week
- Stop met roken: je HDL kan al binnen weken stijgen
- Let op je triglyceriden door minder alcohol en suiker
Medicatie
Helpt leefstijl onvoldoende, dan kan je arts statines overwegen. Die kunnen LDL met 30 tot 50% verlagen. Of dat nodig is, hangt af van je totale risicoprofiel, niet van je cholesterolwaarde alleen.
Hoe en wanneer laat je je cholesterol meten?
Cholesterol meet je met een simpele bloedprik, bij voorkeur nuchter voor een betrouwbare LDL- en triglyceridenwaarde. Sommige mensen kiezen ervoor periodiek te testen om op de hoogte te blijven, zeker als hoog cholesterol in de familie zit.
Bij vitalcheck kun je je cholesterol laten prikken met een lipidenprofiel, zonder verwijzing van je huisarts. Je krijgt je LDL, HDL, triglyceriden en de ratio overzichtelijk terug.
Veelgestelde vragen
Moet ik nuchter zijn voor een cholesteroltest?
Voor een betrouwbare LDL- en triglyceridenwaarde is 8 tot 12 uur vasten aan te raden. Water mag. Totaal cholesterol en HDL zijn minder gevoelig voor wat je at.
Kan ik te laag cholesterol hebben?
Heel laag cholesterol is zeldzaam en hangt meestal samen met ondervoeding of leverziekte. Voor de meeste mensen is een lager LDL juist gunstig.
Eieren en cholesterol, hoe zit dat?
Voedingscholesterol, zoals in eieren, heeft minder invloed op je bloedcholesterol dan vroeger gedacht. Verzadigd vet en transvet wegen zwaarder. De meeste mensen kunnen prima een ei per dag eten.
Tot slot
Mijn advies: staar je niet blind op je totaalcholesterol. De verhouding tussen LDL en HDL, je triglyceriden en je andere risicofactoren vertellen samen het echte verhaal. Heb je laten prikken? Bespreek je waarden met je huisarts, zeker als hoog cholesterol in je familie voorkomt. Elk bloedtestresultaat bevat een professionele beoordeling door een BIG-geregistreerde arts. Bespreek voor behandelbeslissingen je resultaten met je huisarts.
Bronnen
- Ference BA, et al. Low-density lipoproteins cause atherosclerotic cardiovascular disease. Eur Heart J. 2017. PMID: 28444290.
- Rosenson RS, et al. Cholesterol efflux and atheroprotection. Circulation. 2012. PMID: 22508840.
- Nordestgaard BG, et al. Familial hypercholesterolaemia is underdiagnosed and undertreated. Eur Heart J. 2013. PMID: 23956253.
Auteur
